ზოგიერთი სომეხი ექსპერტი ამჩნევს, რომ აზერბაიჯანი მუქარით ცდილობს მიაღწიოს იმას, რისი მიღწევაც ვაშინგტონის მოლაპარაკებებში უკვე მეორედ ვერ ხერხდება. ამერიკელი ექსპერტები კი უფრო ოპტიმისტურად არიან განწყობილნი. ისინი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ აშშ-ს ეგიდით მიმდინარე მოლაპარაკებებს, მიუხედავად იმისა, რომ ჯერჯერობით სამშვიდობო ხელშეკრულების მხოლოდ 40 პროცენტია შეთანხმებული და ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხები ამ შეთანხმებებს შორის არ არის.
ვაშინგტონში საგარეო საქმეთა მინისტრების დონეზე ბოლო სამდღიანი დისკუსიის დროს სამშვიდობო ხელშეკრულების რამდენიმე მექანიზმზე, მათ შორის, არცახის სომხების უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით შეთანხმების მიუღწევლობის ფონზე, სომხეთის უსაფრთხოების საბჭოს მდივანი არმენ გრიგორიანი 4 ივლისს შეერთებულ შტატებში გაემგზავრება. უსაფრთხოების საბჭოს აპარატის მიერ გავრცელებულ განცხადებაში ნათქვამია:
„სამუშაო ვიზიტის ფარგლებში დაგეგმილია, რომ არმენ გრიგორიანი ამერიკის შეერთებული შტატების დედაქალაქ ვაშინგტონში შეხვედრებს გამართავს აშშ-ის პრეზიდენტის ეროვნული უსაფრთხოების მრჩეველთან ჯეიკ სალივანთან და სხვა მაღალჩინოსნებთან. გრიგორიანი ვაშინგტონში განიხილავს სრ-ამერიკის ორმხრივ თანამშრომლობას“.
ამ შეხვედრებზე უცნობია იქნება თუ არა განხილვა სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო ხელშეკრულების ძირითად საკითხებზე. საერთაშორისო კრიზისული ჯგუფის უფროსი ანალიტიკოსი ოლესია ვარდანიანი „ამერიკის ხმასთან“ ინტერვიუში, თავის კარგად ინფორმირებულ წყაროებზე დაყრდნობით, აცხადებს, რომ ამ დროისთვის მხარეებმა ხელშეკრულების პროექტის დაახლოებით 40 პროცენტზე მოახერხეს შეთანხმება.
თუმცა მთავარ საკითხებზე შეთანხმება ჯერ კიდევ არ არის. მხარეები აქ არ იჩენენ კომპრომისის მიღწევის სურვილს, ამტკიცებს ექსპერტი.
„მათ ჯერ კიდევ რთული გზა აქვთ გასავლელი. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ეტაპზე ჩვენ მოვისმინეთ მონაწილეებისგან, რომ არის გარკვეული პროგრესი, ჩვენ არ გვსმენია, რომ ეს პროგრესი დაფიქსირდა მგრძნობიარე, ყველაზე მნიშვნელოვან საკითხებზე, რომლებიც უნდა შევიდეს სამშვიდობო შეთანხმებაში“.
ვაშინგტონის შეხვედრების შემდეგ გამოცხადდა, რომ ძირითადი საკითხები, რაზეც საგარეო საქმეთა მინისტრებმა ვერ მიაღწიეს შეთანხმებას, სამია: საზღვრის დემარკაცია, ჯარების გაყვანა და არცახის მოქალაქეების უსაფრთხოების გარანტიები.
დასავლელი ექსპერტები ხაზს უსვამენ აშშ-ის მფარველობით მოლაპარაკებებს ბაქოსა და ერევანს შორის სამშვიდობო ხელშეკრულებაზე და აღნიშნავენ, რომ იმ მომენტში, როდესაც ისინი საუბარს შეწყვეტენ, ფრონტის ხაზზე არასტაბილურობის შესაძლებლობა გაიზრდება. ამავე აზრზეა საერთაშორისო კრიზისების ჯგუფის უფროსი ანალიტიკოსი ოლესია ვარდანიანი.
და მიუხედავად იმისა, რომ მოლაპარაკებები მიმდინარეობს, აზერბაიჯანმა, როგორც მათ დროს, ასევე მის შემდეგ, გააძლიერა მუქარა.
ის, რომ მოლაპარაკებებს თან ახლავს ასეთი მუქარები და არსებობს საფრთხე, რომელიც მიმართულია განსაკუთრებით არცახზე, გასულ ხუთშაბათს არცახის პარლამენტში დაადასტურა ფაქტობრივად, პრეზიდენტმა არაიკ ჰარუთიუნიანმა.
„აზერბაიჯანი გვეუბნება, რომ მოლაპარაკების მიზნით, უფრო სწორად, მაგიდასთან დასაჯდომად, პირველი პუნქტია თავდაცვის ჯარის დაშლა, შეხვედრაზე წასვლა, დაშლა და შემდეგ წასვლა. უნდა დავიშალოთ, მერე წავიდეთ შეხვედრაზე“.
რა არის მოსალოდნელი?, ჰარუთიუნიანმა თქვა, რომ ყველა სცენარისთვის მზად უნდა ვიყოთ.
Chatham House-ის ანალიტიკოსმა ლორენს ბრეიერსმა აღნიშნა, რომ მოლაპარაკების პროცესი მრავალ დაბრკოლებას აწყდება. დასავლურ და რუსულ მოლაპარაკებების პლატფორმებს შორის ჰარმონიის არარსებობასთან და კონფლიქტის მხარეების საზოგადოებრივი აზრის ზეწოლასთან ერთად, ბრეიერსი მთავარ დაბრკოლებად მთიან ყარაბაღთან დაკავშირებულ სიტუაციას მიიჩნევს.
„ის, რისი მოწმენიც გავხდით ბოლო დღეებში, როცა აზერბაიჯანის დაბომბვის შედეგად ყარაბაღის ოთხი სომეხი ჯარისკაცი დაიღუპა, სამწუხაროდ, იძულებითი პოლიტიკის მიმართულებაზე მოწმობს. ჩემი აზრით, ეს არის უზარმაზარი დაბრკოლება სახელმწიფოთაშორისი შეთანხმების მისაღწევად. ამ მომენტისთვის უკიდურესად რთულია რაიმე პროგრესის წარმოდგენა.”
უკვე ცნობილია, რომ ვაშინგტონის შემდეგ ერევანსა და ბაქოს შორის მოლაპარაკებების მორიგი რაუნდი 21 ივლისს ბრიუსელშია დაგეგმილი. აქ სომხეთისა და აზერბაიჯანის ლიდერები ევროსაბჭოს პრეზიდენტის, შარლ მიშელის შუამავლობით შეხვდებიან.
საერთაშორისო კრიზისული ჯგუფის ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ ბრიუსელის მოლაპარაკებები ვაშინგტონის დისკუსიების გაგრძელებაა, თუმცა ბრიუსელში რაიმე შეთანხმების ან თანხმობის გაფორმებას არ ელიან. მიუხედავად ამისა, ისინი მნიშვნელოვნად მიიჩნევენ, რომ ლიდერები შეხვდნენ ერთმანეთს, რადგან ასეთი დიალოგი სასარგებლოა, ოლესია ვარდანიანის თქმით, ყოველ შემთხვევაში ერთმანეთის პოზიციების გარკვევაში.
,ეს ასევე აწვდის შესაბამის მასალას ანალიზისთვის საერთაშორისო შუამავლებს, რათა მათ იპოვონ ახალი გზები და მოიფიქრონ ახალი გეგმები და წინადადებები“.
საერთაშორისო კრიზისული ჯგუფის ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ მართალია ბრიუსელში მოსალოდნელი მოლაპარაკებებიდან რაიმე გარდამტეხ განცხადებას არ ელიან, მაგრამ მიაჩნიათ, რომ ეს სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო ხელშეკრულების პროცესის სტაბილურ გაგრძელებას დააფიქსირებს.
