ისრაელის იარაღი გამოიყენებოდა მთიანი ყარაბაღისა და სომხეთის წინააღმდეგ ომებში. Blankspot
მაისის დასაწყისში თურქეთმა ისრაელის წინააღმდეგ სამთვიანი სავაჭრო ემბარგო დააწესა. ფორმალურად ეს არის პროტესტი ისრაელის ომის წინააღმდეგ ღაზაში, მაგრამ ექსპერტები თვლიან, რომ ამის უკან შიდა პოლიტიკური მოტივებიც დგას. ამის შესახებ შვედური პერიოდული გამოცემა Blankspot წერს.
მას შემდეგ, რაც ემბარგო დაწესდა, ვაჭრობა გადამისამართდა სხვა ქვეყნებში.
ისრაელისა და თურქეთის საბაჟო ორგანოებმა ქვეყნებს შორის საქონლის ბრუნვის შესახებ განსხვავებული მაჩვენებლები დააფიქსირეს. მაშინ, როცა თურქეთის ხელისუფლება თვლის, რომ ექსპორტი 99%-ით შემცირდა, ისრაელის მხარე აფიქსირებს 69%-ით შემცირებას. Middle East Eye-ის მიმოხილვა აჩვენებს, რომ ვაჭრობა ძირითადად საბერძნეთის გავლით ხდებოდა.
ისრაელ-თურქეთის ურთიერთობები გართულებულია და წლების განმავლობაში ხან გაყინული, ხან მოწესრიგებული იყო. უახლესი დიპლომატიური კრიზისი ოფიციალურად გამოაცხადა თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეპ ტაიპ ერდოღანმა, როგორც ქმედება ღაზას სექტორში განხორციელებული ომის დანაშაულების წინააღმდეგ, რომელსაც მან გენოციდად უწოდა. თუმცა თურქი ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ ამ რიტორიკის უკან შიდაპოლიტიკური მოტივებიც დგას.
ეს ნაწილობრივ განპირობებულია იმით, რომ თურქეთი ღრმა, მრავალწლიან ეკონომიკურ კრიზისშია, რომლის დაძლევას ხელისუფლება ვერ ახერხებს. მმართველმა პარტიამ მხარდაჭერა დაკარგა როგორც 2023 წლის მაისში გამართულ საპარლამენტო არჩევნებში, ასევე 2024 წლის გაზაფხულზე გამართულ მუნიციპალურ არჩევნებში.
ისრაელის წინააღმდეგ უფრო მკაცრი ზომების ერთ-ერთი მიზანია, შესაძლოა, შეაჩეროს უკმაყოფილება ხელისუფლების მიმართ, ერთი მხრივ, ომში პალესტინის ოფიციალური მხარდაჭერის გამო, ხოლო მეორეს მხრივ, ისრაელთან ვაჭრობის გაგრძელება.
სიტუაციას კიდევ უფრო ართულებს ის ფაქტი, რომ აზერბაიჯანს კვლავ აქვს უფლება გამოიყენოს თურქული პორტები ისრაელში ნავთობის ექსპორტისთვის. ამან გამოიწვია სტუდენტური პროტესტი სტამბოლში აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნავთობკომპანია Socar-ის წინააღმდეგ. სხვა საკითხებთან ერთად, აქტივისტებმა კედლები წითლად შეღებეს, რათა ეჩვენებინათ, რომ აზერბაიჯანი არის თანამონაწილე მშვიდობიანი მოსახლეობის მკვლელობაში.
აზერბაიჯანის ნავთობი ისრაელის მოხმარების დაახლოებით 40%-ს შეადგენს და როგორც ამბობენ, ის მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ღაზას ომში. ანალოგიურად, ისრაელი არის მაღალტექნოლოგიური იარაღის ერთ-ერთი უმსხვილესი ექსპორტიორი აზერბაიჯანში. ისრაელის იარაღი გამოიყენებოდა მთიანი ყარაბაღისა და სომხეთის წინააღმდეგ ომებში.
აზერბაიჯანის ბაქოდან თურქეთის საპორტო ქალაქ ჯეიჰანამდე ნავთობსადენი 2000-იანი წლების დასაწყისში დასრულდა და ნავთობის მწარმოებელი ქვეყნის ეკონომიკისთვის მნიშვნელოვანად ითვლება.
აზერბაიჯანელმა პოლიტოლოგმა ბაჰრუზ სამადოვმა აღწერა აზერბაიჯანის მჭიდრო ალიანსის დილემა როგორც ისრაელთან, ასევე თურქეთთან. მაშინ, როცა თურქული საზოგადოება აკრიტიკებს ისრაელს, აზერბაიჯანის პოლიტიკა სხვა მიმართულებით მიდის.
აზერბაიჯანსა და თურქეთს შორის ურთიერთობებს ხშირად უწოდებენ “ორი ქვეყანა, ერთი ხალხი”. სტამბოლში სოკარის წინააღმდეგ გამართულ დემონსტრაციებზე საერთო სლოგანი იყო „ორი ქვეყანა, ერთი ღალატი“.
გალია ლინდენშტრაუსმა, თელ-ავივის ეროვნული უსაფრთხოების კვლევების ინსტიტუტის ანალიტიკოსმა, ფრანგულ ჟურნალ RFI-ს განუცხადა, რომ აზერბაიჯანის ნავთობის მუდმივი ექსპორტი მიუთითებს მჭიდრო ურთიერთობების სტაბილურობაზე.
„აზერბაიჯანს ჯერ არ შეუწყვეტია ნავთობის ექსპორტი ისრაელში. პირიქით, ჩვეულ რეჟიმში გრძელდება და ეს კიდევ ერთხელ არის აზერბაიჯანის სანდოობის და ისრაელის ნამდვილ პარტნიორად ყოფნის ფაქტი“, – განაცხადა გალია ლინდენშტრაუსმა.
