სამხრეთ კავკასიის ქვეყნებს შორის აზერბაიჯანს სასამართლო სისტემის მხრივ ყველაზე რთული მდგომარეობა აქვს.
ერევანში, ევროპის მოსამართლეთა ასოციაციის (EAJ) ყოველწლიურ შეხვედრაზე, საერთაშორისო და შედარებითი სამართლის ცენტრის პრეზიდენტმა, სირანუშ საჰაკიანმა, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშებსა და ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებზე დაფუძნებული რამდენიმე მონაცემი წარმოადგინა.
იურისტის თქმით, სომხეთში სასამართლო სისტემის რეფორმირების პროცესი სტრატეგიის გარეშე მიმდინარეობს და უმაღლესი სასამართლო საბჭო დამოუკიდებელ ორგანოდ არ აღიქმება. საქართველოში სამართლებრივ სისტემას სასამართლო კლანი აკონტროლებს, რომელიც გადაწყვეტილებებს იღებს საქმეების განაწილების, მოსამართლეების დანიშვნისა და კარიერული წინსვლის შესახებ. სიტუაცია კიდევ უფრო სავალალოა აზერბაიჯანში, სადაც ხელისუფლება სასამართლოებს ზეწოლის ინსტრუმენტად იყენებს. გადაწყვეტილებები მიიღება მოპოვებული „აღიარებითი ჩვენებების“ საფუძველზე, ხოლო მედია და ოპოზიცია დევნის მსხვერპლია. ქვეყანაში სულ მცირე 250 პოლიტპატიმარია. ოფიციალური მონაცემებით, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ადამიანის უფლებათა დარღვევებთან დაკავშირებით სომხეთის წინააღმდეგ 27 გადაწყვეტილება მიიღო, აზერბაიჯანის წინააღმდეგ – 93, ხოლო საქართველოს წინააღმდეგ – 15.
ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-18 მუხლის დარღვევებთან დაკავშირებით 31 გადაწყვეტილება მიიღო. მათგან 11 აზერბაიჯანის წინააღმდეგაა მიმართული, რაც მესამედზე მეტია, რაც ასევე სრულ პოლიტიკურ ჩარევაზე მიუთითებს.
რაც შეეხება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების აღსრულებას, სომხეთმა 214 გადაწყვეტილებიდან 140, ანუ 65 პროცენტი შეასრულა. საქართველომ 194 გადაწყვეტილებიდან 118, ანუ 61 პროცენტი შეასრულა. აზერბაიჯანმა 535 გადაწყვეტილებიდან მხოლოდ 192, ანუ 36 პროცენტი შეასრულა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აზერბაიჯანი აქაც არ იცავს თავის საერთაშორისო ვალდებულებებს.
