მსოფლიო უყურებს კადრებს, რომლებიც მძაფრსიუჟეტიან ფილმს მოგვაგონებს. ირან-ისრაელის სარაკეტო დარტყმები გრძელდება
ირანსა და ისრაელს შორის ორმხრივი სარაკეტო დარტყმების ტალღა არა მხოლოდ არ ცხრება, არამედ ორივე ქვეყნის ახალ ნგრევას იწვევს.
რა ახალი მოვლენები მოხდა ბოლო დღის განმავლობაში, რა ზიანი მიაყენა სარაკეტო დარტყმებმა, როგორ განმარტავენ ისრაელისა და ირანის სომხური თემების წარმომადგენლები და ექსპერტები მიმდინარე მოვლენებს?
მოლაპარაკებების ნაცვლად, უფრო დაძაბული რიტორიკაა. ირანსა და ისრაელს შორის ორმხრივი დარტყმების ინტენსივობა მხოლოდ იზრდება, ისევე როგორც ბირთვული ომის საფრთხე.
სამწუხაროდ, ორივე ქვეყნის სომხურმა თემებმაც იგრძნო ომის შედეგები.
ისრაელის შეიარაღებული ძალების მიერ გაშვებული ერთ-ერთი რაკეტა თეირანში, სომხური ყოველდღიური გაზეთის „ალიქის“ რედაქციის მიმდებარე ტერიტორიაზე აფეთქდა. გაზეთის მთავარი რედაქტორი, არამ შაჰნაზარიანი, იუწყება, რომ აფეთქების ტალღამ რედაქციის ფანჯრები ჩაამსხვრია. საბედნიეროდ, რედაქციის თანამშრომლებიდან არავინ დაშავებულა, რადგან იმ დროს რედაქციაში არავინ იმყოფებოდა.
არამ შაჰნაზარიანის თქმით, ყოველდღიური გაზეთი „ალიქი“ რამდენიმე დღის განმავლობაში არ გამოვა, რადგან აფეთქების შედეგად ინტერნეტ კავშირიც დაზიანდა.
ისრაელის სომეხთა კავშირის „ნაირის“ თავმჯდომარემ, გაზეთ „ისრაელის სომხების“ რედაქტორმა, არტიომ ჩერნამორიანმა მოკლედ წარმოადგინა სიტუაცია. თავის Facebook გვერდზე ჩერნამორიანი წერს:
„ჩვენი ჯერი დადგა, პეტაჰ ტიკვაში ამ დროისთვის 4 ადამიანი დაიღუპა, ათობით დაშავდა, სომხებს შორის მსხვერპლი არ არის, კარგად ვართ“.
„რადიოლურისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში მან დაარწმუნა, რომ სომხებს შორის პანიკა არ არის. უფრო მეტიც, ყველა მზად არის ნებისმიერი სიტუაციისთვის და ნათლად იცის, რა უნდა გააკეთოს განგაშის სიგნალის შემთხვევაში.
„ისრაელის სადაზვერვო სამსახურს აქვს სპეციალური პროგრამები და ჩვენ ყველანი ვიყენებთ ამ პროგრამებს. როგორც კი რაკეტების ან დრონების ჯგუფი თავს დაესხმება, აპლიკაციების საშუალებით ვიღებთ შეტყობინებას და მაშინვე ვხვდებით, რა უნდა გავაკეთოთ. სახლში გვაქვს ჩანთა, რომელშიც ჩვენი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნივთებია: პირველადი დახმარების ნივთები, დოკუმენტები, ასევე ფანარი, რადიომიმღები და ა.შ. ყველანი მზად ვართ: ვიღებთ მას, ორგანიზებულად ჩავდივართ თავშესაფარში და იქ ველოდებით განგაშის დასრულებამდე“.
არტიომ ჩერნომორიანის ცნობით, ამ დღეებში ისრაელში ახალგაზრდები იღებენ შეტყობინებებს ჯარში გამოცხადების შესახებ. ხოლო უმუშევრობისა და სახლში დარჩენისთვის ყველა მოქალაქე მიიღებს შეღავათებს.
ისრაელის თავდაცვის ძალებმა წარმოადგინეს პირველი სტატისტიკური მონაცემები ირანის სარაკეტო თავდასხმის შედეგების შესახებ. მათი თქმით, ირანული ბალისტიკური რაკეტების ჩამოგდების წარმატების მაჩვენებელი 80-90% იყო. „იერუსალიმ პოსტი“ აღნიშნავს, რომ ირანული ბალისტიკური რაკეტების მხოლოდ 5-10%-მა შეაღწია საჰაერო თავდაცვაში და მიაღწია სამიზნეს. ისრაელში დაღუპულთა და დაშავებულთა რიცხვი შეუდარებლად დაბალია. ირანის სარაკეტო დარტყმები ძირითადად ისრაელის ცენტრალურ ნაწილში, ასევე ჰაიფას მიმართულებით იყო კონცენტრირებული.
„ისრაელის ყველა მაცხოვრებელს სახლში სპეციალურად დაცული ოთახები არ აქვს. მაგალითად, ჩვენს შენობას ასეთი ოთახი არ აქვს. ყველა ახლად აშენებულ შენობას აქვს სპეციალური ბუნკერის მსგავსი დამცავი ოთახები ორმაგი სისქის ბეტონის კედლებით, ლითონის კარითა და ლითონის ფანჯრით და ადამიანები უბრალოდ ერთი ოთახიდან მეორეში გადადიან და იქ რჩებიან. მაგალითად, ჩვენს შენობას ასეთი საშუალებები არ აქვს და ყოველ ჯერზე პატარა ბავშვებთან ერთად ზევით-ქვევით სიარული გვიწევს.“
თუ სიტუაცია გაუარესდება, მივმართავთ სომხეთის მთავრობას, დაეხმაროს სომხურ თემს ისრაელის დატოვებაში, დასძინა გაზეთ „ისრაელის სომხების“ მთავარმა რედაქტორმა.
13 ივნისიდან დაწყებული საპასუხო დარტყმები ერთმანეთის მიყოლებით მიმდინარეობს. მედიის ცნობით, თითოეული ახალი დარტყმის ინტენსივობა წინას აღემატება. ისრაელი მიზნობრივ დარტყმებს ახორციელებს ირანის სამხედრო და ბირთვულ ობიექტებზე, ასევე მაღალი რანგის სამხედრო პერსონალის, მეცნიერებისა და დიპლომატების სახლებსა და საცხოვრებელ ადგილებზე. საერთაშორისო საზოგადოება ინტერნეტსა და ტელევიზიაში აკვირდება კადრებს, რომლებიც ინოვაციურ მძაფრსიუჟეტიან ფილმს მოგვაგონებს. ექსპერტები თვლიან, რომ ბირთვული იარაღის გამოყენების შესაძლებლობა არ არის გამორიცხული. განსაკუთრებით საგანგაშოა ბირთვულ ობიექტებზე დარტყმები, რასაც შეიძლება მძიმე შედეგებს მოჰყვეს.
სტოკჰოლმის საერთაშორისო მშვიდობის კვლევის ინსტიტუტის ანალიტიკოსების აზრით, ბირთვული შეიარაღების რბოლა იმპულსს იძენს და ბირთვული არსენალის შემცირების ერა დასრულდა. მე-20 საუკუნეში გამოყენებული შეიარაღების კონტროლის მეთოდები აღარ არის საკმარისი, ნათქვამია ინსტიტუტის ანგარიშში.
კვლევამ აჩვენა, რომ 2024 წელს, ყველა ცხრა ბირთვული შეიარაღების მქონე სახელმწიფომ და ისრაელმა, რომელიც საჯაროდ არ აღიარებს ბირთვული იარაღის ფლობას, განაგრძეს თავიანთი არსენალების მოდერნიზაცია და ახალი სისტემების განლაგება.
მიუხედავად იმისა, რომ ბირთვული შეიარაღების მქონე სახელმწიფოების უმეტესობა არსენალის განვითარებისა და წარმოების ძალისხმევას, როგორც წესი, ბირთვულ „მოდერნიზაციას“ უწოდებს, ანალიტიკოსების თქმით, მათი საქმიანობა გაცილებით სცილდება უბრალოდ მომსახურეობასა და დაცვას.
2025 წლის იანვრის მონაცემებით, მსოფლიოში 12,241 ბირთვული ქობინი იყო. აქედან 9,614 განსათავსებლად განკუთვნილ მარაგებშია, ხოლო დანარჩენი ქობინები კლასიფიცირებულია, როგორც გამოუსადეგარი, მაგრამ ჯერ კიდევ გაუნადგურებელი, აღნიშნავს სტოკჰოლმის საერთაშორისო მშვიდობის კვლევის ინსტიტუტი.
რუსეთსა და შეერთებულ შტატებს ბირთვული იარაღისა და გამოუსადეგარი ქობინების დაახლოებით 90% აქვთ. ამავდროულად, ჩინეთის ბირთვული არსენალი უფრო სწრაფად იზრდება, ვიდრე ნებისმიერი სხვა ქვეყნის. 2023 წლიდან ყოველწლიურად აქ დაახლოებით 100 ქობინი იწარმოება, აღნიშნავენ მკვლევარები.
საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოს გენერალური დირექტორი, რაფაელ გროსი, იუწყება, რომ ირანში, ისპაჰანის ბირთვულ ობიექტში ოთხი შენობა დაზიანდა, მაგრამ სხვა ბირთვულ ობიექტებს ზიანი არ მიადგა.
ირანოლოგი ვარდან ვოსკანიანი Telegram-ში წერს: ირან-ისრაელის კონფლიქტის დროს მხარეების ძლიერი და სუსტი მხარეები გამოაშკარავდა.
„ირანის ერთ-ერთი მთავარი დაუცველობა მოკავშირეების ნაკლებობაა და თეირანი, ფაქტობრივად, თელ-ავივის წინაშე დგას, რომელიც სრული სამხედრო-ტექნიკური, ეკონომიკური, დიპლომატიური და პროპაგანდისტული მხარდაჭერით სარგებლობს შეერთებული შტატებისგან (და არა მხოლოდ).
ისრაელის მთავარი დაუცველობა სინამდვილეში მისი საჰაერო თავდაცვის სისტემა გახდა, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ 2025 წელს კიდევ უფრო აღჭურვილი იყო, მაინც მნიშვნელოვნად დაუცველია ირანული რაკეტების მიმართ“.
ირანელი ფიზიკოსების განადგურება ისრაელის ზუსტი დარტყმებით მოგვიანებით გამართლდა ირანის შიგნით მოქმედი ჯაშუშური ქსელის საქმიანობით. ბოლო მონაცემებით, ირანის უსაფრთხოების ძალებმა თეირანის ერთ-ერთ მიწისქვეშა გასასვლელში უპილოტო საფრენი აპარატებით სავსე სატვირთო მანქანა აღმოაჩინეს.
ირანოლოგი ვარდან ვოსკანიანი, ირანელი ანალიტიკოსების დასკვნებზე დაყრდნობით, წერს, რომ ირანის ეროვნული უსაფრთხოებისთვის ყველაზე სერიოზული პრობლემა და საფრთხე შიდა მტრული ჯაჭვია, რომლის შექმნასაც ისრაელი ვერასდროს შეძლებდა, აზერბაიჯანის აქტიური მხარდაჭერის გარეშე.
ირანული საინფორმაციო სააგენტო „მეჰრი“ იტყობინება, რომ თეირანის გარეუბანში, რეიში, ისრაელის სადაზვერვო სააგენტო „მოსადის“ მიერ შექმნილი სახელოსნო აღმოაჩინეს, სადაც თვითმკვლელი დრონები და იმპროვიზირებული ასაფეთქებელი მოწყობილობები მზადდებოდა. სააგენტოს ცნობით, აღმოჩენილია 200 კილოგრამზე მეტი ასაფეთქებელი ნივთიერება და დიდი რაოდენობით აღჭურვილობა თვითმკვლელი დრონების დასამზადებლად.
მოგვიანებით ცნობილი გახდა, რომ ირანმა სიკვდილით დასაჯა გარკვეული ესმაილ ფეკრი, რომელიც დამნაშავედ ცნეს საიდუმლო ინფორმაციის მოსადისთვის ფულის სანაცვლოდ გადაცემაში. იგი 2023 წლის დეკემბერში დააკავეს.
თეირანმა მოუწოდა გაეროს უშიშროების საბჭოს მიეღო რეზოლუცია ისრაელის თავდასხმის დაგმობის შესახებ. ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ოფიციალურმა წარმომადგენელმა ესმაილ ბაღაიმ განაცხადა, რომ გაეროს ყველა წევრმა სახელმწიფომ, მათ შორის უშიშროების საბჭოს ხუთმა მუდმივმა წევრმა, უნდა გამოთქვას პოზიცია ისრაელის თავდასხმასთან დაკავშირებით, დაგმოს იგი და მიიღოს რეზოლუცია.
