საერთაშორისო მედია ფაშინიან-ალიევის შესაძლო შეხვედრაზე მიანიშნებს. სომხური მხრიდან მკაფიო პოზიცია არსებობს, თუმცა დადასტურება ჯერ არ არის.
სომხეთის პრემიერ-მინისტრის პრესმდივანმა, ნაზელი ბაღდასარიანმა, არც დაადასტურა და არც უარყო ივლისის ბოლოს ფაშინიან-ალიევის შესაძლო შეხვედრის შესახებ ინფორმაცია. მან უბრალოდ განაცხადა, რომ „პრემიერ-მინისტრის ვიზიტების შესახებ სათანადო ინფორმაცია დროულად მიეწოდება“. შესაძლო შეხვედრის შესახებ მის ხელთ არსებული ინფორმაცია გამოქვეყნდა ბრიტანულ მედია ვებსაიტ Middle East Eye-ზე, სადაც შეხვედრის ადგილად დუბაი იყო მითითებული. აღსანიშნავია, რომ სომხეთისა და აზერბაიჯანის ლიდერებს შორის შესაძლო შეხვედრის შესახებ ინფორმაცია იმ პერიოდში გავრცელდა, როდესაც სხვადასხვა პლატფორმა სატრანსპორტო გზების განბლოკვის აუცილებლობაზე საუბრობს.
სატრანსპორტო გზების განბლოკვის აუცილებლობა წინ წამოწევს სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობისა და დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების ნებას. პრიორიტეტების ეს სურათი სხვადასხვა საერთაშორისო პლატფორმიდან მომდინარე სიგნალებიდან არის მიღებული. ბოლო დღის განმავლობაში ეს თემები გააშუქა რამდენიმე პერიოდულმა გამოცემამ: ბრიტანულმა Middle East Eye ვებსაიტმა, ამერიკულმა Carnegie Politika, თურქულმა Turkiye today და CaucasusWarReport-მა. ოფიციალურმა ერევანმა ჯერ არც დაადასტურა და არც უარყო Middle East Eye-ის ინფორმაცია ფაშინიან-ალიევის შესაძლო შეხვედრის შესახებ დუბაიში ივლისის ბოლოს. სხვათა შორის, ბრიტანულ გაზეთში გამოქვეყნებული სტატიის ავტორი, რაჯიპ სოილუ, სხვათა შორის, ანკარაში ცხოვრობს. მედიასაშუალება, წყაროებზე დაყრდნობით, წერს, რომ არაბთა გაერთიანებული საამიროები მზად არიან უმასპინძლონ სომხეთისა და აზერბაიჯანის ლიდერებს და ძალისხმევას არ იშურებენ ორ კავკასიელ ხალხს შორის ურთიერთობების გასაუმჯობესებლად.
ამ კონტექსტში, ვებსაიტმა შეახსენა, რომ 25 ივნისს არაბთა გაერთიანებული საამიროების საგარეო საქმეთა მინისტრი, შეიხ აბდულა ბინ ზაიდ ალ ნაჰიანი, ტელეფონით ესაუბრა სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ არარატ მირზოიანს და აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრ ჯეიჰუნ ბაირამოვს. Middle East Eye-მა მოიყვანა შემდეგი ამონარიდი სომხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ სატელეფონო ზართან დაკავშირებით გავრცელებული განცხადებიდან:
„მინისტრმა მირზოიანმა და შეიხ აბდულა ბინ ზაიდ ალ ნაჰიანმა გაცვალეს მოსაზრებები სამხრეთ კავკასიასა და ახლო აღმოსავლეთში მშვიდობის უზრუნველყოფის ძალისხმევასთან დაკავშირებით“. ამერიკულმა გამოცემა „კარნეგი პოლიტიკამ“ ერთ-ერთ ბოლო პუბლიკაციაში საკითხი განიხილა იმ პერსპექტივიდან, რომ შეერთებული შტატები ამერიკული ბიზნესის მონაწილეობით სომხეთში გამავალი კომუნიკაციების კონტროლის გეგმას წინ წამოწევს. ჟურნალის ცნობით, ამერიკულმა ადმინისტრაციამ მხარეებს წინადადებები გადაუგზავნა. ოფიციალურ ერევანს ჯერ არ გაუკეთებია კომენტარი აშშ-ის პრეზიდენტ ტრამპის ადმინისტრაციის წინადადების შინაარსზე.
საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა ანი ბადალიანმა ამასთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ სამხრეთ კავკასიაში სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განბლოკვა სომხეთისთვის მნიშვნელოვანი პრიორიტეტი იყო და რჩება. სომხეთი ამ მხრივ ხაზს უსვამს თავის „მშვიდობის გზაჯვარედინის“ პროგრამას, რომელიც საერთაშორისო საზოგადოებისგან დადებით გამოხმაურებას იღებს. ბადალიანმა აღნიშნა:
„სომხეთმა ამ ინიციატივის შესაბამისად რამდენიმე გადაწყვეტა შემოგვთავაზა, რომლებიც შესაძლოა ყველა ჩართული მხარისთვის მისაღები იყოს. ამავდროულად, სხვადასხვა საერთაშორისო პარტნიორი პერიოდულად წარმოადგენენ თავიანთ იდეებს სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების ნორმალიზების შესახებ, მათ შორის ორ ქვეყანას შორის სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განბლოკვასთან დაკავშირებით“.
თავის მხრივ, თურქული საინფორმაციო გამოშვება Turkiye today წერს, რომ, ციტირებით: „სომხეთმა, თურქეთმა და აზერბაიჯანმა შეთანხმებას მიაღწიეს ე.წ. „ზანგეზურის დერეფნის“ შესახებ“. ციტატის დასასრული.
მიუხედავად იმისა, რომ არცერთ მხარეს ოფიციალური კომენტარი არ გაუკეთებია, სტატიაში შეფასდა, რომ ეს ხელს შეუწყობდა ტრანსკასპიური სატრანსპორტო მარშრუტის და ჩრდილოეთ-სამხრეთის ტრანსპორტირების განვითარებას.
იგივე თემა განიხილეს CaucasusWarReport-ის X მიკრობლოგზე. პოსტის თანახმად, შეთანხმება მიღწეული იქნა პრემიერ-მინისტრ ფაშინიანის თურქეთში ვიზიტის დროს. პუბლიკაციის ავტორის თქმით, რუსეთს არ ექნება კონტროლი კორიდორზე და, ფაქტობრივად, მთლიანად განდევნილი ხდება.
ეროვნული პარლამენტის ფრაქციის „მაქვს პატივი“ მდივანი, ტიგრან აბრაჰამიანი დარწმუნებულია, რომ 20 ივნისს თურქეთში ერთდღიანი სამუშაო ვიზიტის დროს ფაშინიანმა, ძირითადად, ერდოღანთან გზების საკითხი განიხილა, იმ ვარაუდით, რომ ამ თემას ალიევთან დუბაიში შეხვედრის დროსაც განიხილავენ, თუ შეხვედრა შედგება.
„აქ მთავარი საკითხი შინაარსია, რას გულისხმობს სინამდვილეში შეთანხმება. აქედან გამომდინარეობს, იქნება ეს კომუნიკაცია, გზა თუ კორიდორი. აშკარაა, რომ ეს ყველაფერი გარკვეული გეოპოლიტიკური მოვლენების კონტექსტში ხდება. სხვადასხვა რეგიონული და გეოპოლიტიკური ცენტრი ცდილობს გამოიყენოს ეს სიტუაცია, განსაკუთრებით კომუნიკაციების განბლოკვის საკითხი, თითოეული საკუთარი გეოპოლიტიკური ინტერესების სამსახურში, ხოლო სომხეთის მთავრობა ამ ეტაპზე უბრალოდ „ცურავს“, ფიქრობს, რომ ყველასგან თავისი წილი მიიღოს და აქ პრობლემა არ შეექმნას.“
რა შეთანხმებების მიღწევა შეიძლებოდა თურქეთში რეგიონის ბლოკადის მოხსნასთან დაკავშირებით? სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა კითხვას დაახლოებით 10 დღის წინ უპასუხა ანკარაში, სომხურ თემთან შეხვედრის დროს.
„რაზე უნდა იყოს ჩვენი შეთანხმება? სომხეთი არ წარმოადგენს საფრთხეს თურქეთისთვის, თურქეთი არ წარმოადგენს საფრთხეს სომხეთისთვის. ეს შიში სომხების… ყველა ჩვენგანის: „ვაუ, მათი მიზანი თურანია“… რა უნდათ, სურთ სომხეთის ტერიტორიით გავლა, კარგი, გაუშვით, ეს ცუდია? ჩვენ ვთავაზობთ, ამ პროექტით ჩვენც ვეუბნებით მათ, ვამბობთ: რა გინდათ, ამბობენ: გვინდა აღმოსავლეთით, დასავლეთით, ჩრდილოეთით, სამხრეთით წავიდეთ, ჩვენ ვამბობთ: წადით, რა პრობლემაა? ჩვენ ვთქვით: არ იქნება „ზანგეზურის დერეფანი“, იქნება „მშვიდობის გზაჯვარედინი“. რას ნიშნავს ეს: ურთიერთპატივისცემა, ურთიერთიურისდიქცია, სუვერენიტეტი?“
ამ საუბრების ფონზე, თურქეთის ნაციონალისტური პარტიის თავმჯდომარემ, დეპუტატმა მუსავათ დერვიშოღლუმ, ქვეყნის პარლამენტს წარუდგინა კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც ის გვთავაზობს სომხეთთან საზღვარზე მდებარე ალიჯანის საკონტროლო პუნქტს თალეათ ფაშას სახელი გადაერქვას. პროექტს ხელი 28 დეპუტატმა მოაწერა.
დავუბრუნდეთ რეგიონული სატრანსპორტო კავშირების საკითხს: აშკარაა, რომ სხვა ქვეყნებსაც, მაგალითად, ევროკავშირსა და ჩინეთს, ასევე აქვთ ინტერესები ამ საკითხში. თუ შევისწავლით ამ ქვეყნების მაღალი თანამდებობის პირების ვიზიტების ტენდენციას, მაშინ შესანიშნავი პარალელი შეინიშნება ევროკავშირის საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის უმაღლესი წარმომადგენლის, კაია კალასის, ვიზიტებს შორის, თავდაპირველად აზერბაიჯანში, შემდეგ კი სომხეთში. კალასის აზერბაიჯანში ვიზიტამდე, აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ჩინეთს ეწვია, რითაც ამ ქვეყანასთან ყოვლისმომცველი სტრატეგიული თანამშრომლობა დაამყარა. კალასის სომხეთში ვიზიტამდე კი, სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი არარატ მირზოიანი ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა ჩინეთში, სადაც მან სტრატეგიული ურთიერთობების ახალ დონეზე აყვანაზე ისაუბრა. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ერევანსა და ბაქოს შორის კალასთან გამართული დისკუსიები ჩინეთის ინიციატივებსაც ეხება.
რამდენიმე დღის წინ, საგარეო საქმეთა მინისტრმა მირზოიანმა ჩინელ კოლეგასთან რეგიონული კავშირის გაფართოებასა და ურთიერთსასარგებლო პოლიტიკურ დიალოგზე ისაუბრა. ოფიციალური განცხადების თანახმად, ჩინეთის „ერთი სარტყელი, ერთი გზა“ და სომხეთის „მშვიდობის გზაჯვარედინი“ პროგრამები შეჯერდა.
ერთი დღით ადრე, სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა მიიღო Trafigura-ს პრეზიდენტი ჯერემი უირი. განცხადებაში აღნიშნულია, რომ თანამოსაუბრეებმა განიხილეს სამთო სექტორში თანამშრომლობა და კომპანიის შესაძლო ინვესტიციები სომხეთში.
Trafigura არის მრავალეროვნული სასაქონლო სავაჭრო კომპანია, რომლის სათაო ოფისი სინგაპურშია, ხოლო ძირითადი რეგიონალური ცენტრები ჟენევაში, ჰიუსტონში, მონტევიდეოში და მუმბაიშია. კომპანია ყიდის არაძვირფას ლითონებსა და ენერგორესურსებს. კომპანიამ ააშენა ან შეიძინა წილი მილსადენებში, მაღაროებში, მეტალურგიულ ქარხნებში, პორტებსა და სასაწყობე ტერმინალებში.
