სომხეთს ასევე სჭირდება არადასავლურ ორგანიზაციებთან ურთიერთობების განვითარება – პოღოსიანი SCO-ში წევრობის შესახებ
შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციაში (SCO) სრულუფლებიან წევრობაზე განაცხადის შეტანა ნიშნავს, რომ სომხეთი ხვდება, რომ არსებობენ არადასავლური პოლუსებიც და ცდილობს მათთან ურთიერთობების გაღრმავებას. ამის შესახებ განაცხადა ანალიტიკური ცენტრის „APRI Armenia“-ს უფროსმა ანალიტიკოსმა ბენიამინ პოღოსიანმა, სომხეთის SCO-ში წევრობის განაცხადისა და მომავალი სამიტის შესაძლო მოლოდინების კომენტირებისას.
სრ საგარეო საქმეთა სამინისტრომ 3 ივლისს განაცხადა, რომ სომხეთს სურს შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციაში (SCO) დამკვირვებელი ქვეყნის სტატუსის შეცვლა წევრი ქვეყნის სტატუსით.
ექსპერტთა საზოგადოებამ ამ განცხადებას უპასუხა იმით, რომ შეახსენა, რომ CSTO-ს ზოგიერთი წევრი ქვეყანა ასევე არის ამ საერთაშორისო ორგანიზაციის წევრი, რომელსაც სრ პრემიერ-მინისტრი ნიკოლ ფაშინიანი ადანაშაულებს არასანდოობაში და აზერბაიჯანის საზღვრისპირა რეგიონებში შეჭრაზე ადეკვატურ რეაგირებაში. ამასობაში, არავისთვისაა საიდუმლო, რომ SCO-ს, პოლიტიკური და ეკონომიკური სტრუქტურის გარდა, თავის რეგულაციებში უსაფრთხოების კომპონენტიც აქვს.
„სომხეთი ხვდება, რომ მსოფლიო მხოლოდ დასავლეთის გარშემო არ ბრუნავს. მიუხედავად ყველა იმ ძალისხმევისა, რომელიც შეერთებულ შტატებთან და ევროკავშირთან ურთიერთობების გაღრმავებისთვის იხარჯება, სომხეთი ასევე ხვდება, რომ არადასავლური სამყარო და მისი წარმომადგენელი ორგანიზაციები თანდათან უფრო დიდ როლს დაიკავებენ. ამ ახლად წარმოქმნილ მრავალპოლარულ, ჯერ კიდევ საკმაოდ ქაოტურ სამყაროში, სომხეთსაც სჭირდება არადასავლურ ორგანიზაციებთან ურთიერთობების განვითარება“, – აღნიშნა პოღოსიანმა.
მისი აზრით, სრულუფლებიან წევრობაზე განაცხადი ამ გზაზე პირველი ნაბიჯია. ამავდროულად, ანალიტიკოსი არ ფიქრობს, რომ სრულუფლებიან წევრობაზე გადაწყვეტილება შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის მომავალ სამიტზე იქნება მიღებული. ეს საკმაოდ რთული პროცესია და ყველა წევრი სახელმწიფო წევრობის მომხრე უნდა იყოს.
პოღოსიანის თქმით, ამას შეიძლება რამდენიმე წელი დასჭირდეს. ამ ეტაპზე სომხეთს ორგანიზაციაში დიალოგის პარტნიორის სტატუსი აქვს.
მისი თქმით, ევროკავშირისგან განსხვავებით, რომელსაც წევრობისთვის უფრო მკაფიო სამართლებრივი კრიტერიუმები აქვს, შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის შემთხვევაში, ჩვენ, პირველ რიგში, პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებზე ვსაუბრობთ.
ისინი ერთ რამეს ამბობენ, მაგრამ სრულიად სხვა რამეს აკეთებენ. თავადიანი შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციაში გაწევრიანების შესახებ განცხადებაზე
„ამიტომ, თუ სომხეთს სურს შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის წევრი გახდეს, მან უნდა ისწრაფვოდეს ყველაზე გავლენიანი სახელმწიფოების თანხმობის მისაღებად და მთავარი საკითხი ამ სახელმწიფოებთან პოლიტიკური დიალოგია, რათა მათ პოლიტიკური გადაწყვეტილება მიიღონ“, – მიაჩნია პოღოსიანს.
ის იხსენებს, რომ შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის წევრი სახელმწიფოების უმეტესობა, სომხეთთან ერთად, ევრაზიული ეკონომიკური კავშირისა და CSTO-ს წევრები არიან. შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაცია თავდაპირველად შეიქმნა, როგორც რუსეთის, ჩინეთისა და ცენტრალური აზიის ქვეყნების ურთიერთქმედების პლატფორმა. დროთა განმავლობაში ორგანიზაციამ გაფართოება დაიწყო, რაც კიდევ უფრო აძლიერებს შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის პოლიტიკურ წონას.
ანალიტიკოსის აზრით, შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციაც უნდა იყოს დაინტერესებული სომხეთის წევრობით, მით უმეტეს, რომ ერევანს არ აქვს აშკარა წინააღმდეგობები ან ინტერესთა კონფლიქტი სტრუქტურის სხვა წევრებთან.
„რა თქმა უნდა, პაკისტანი არის შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის წევრი, რომელთანაც სომხეთს არ აქვს დიპლომატიური ურთიერთობები და რომელიც ტრადიციულად უჭერს მხარს აზერბაიჯანს. თუმცა, ერევანსა და ბაქოს შორის ურთიერთობების ნორმალიზების გარკვეული ნაბიჯების გათვალისწინებით, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ ისლამაბადიდან სერიოზული დაბრკოლებები იყოს“, – მიაჩნია პოღოსიანს. რაც შეეხება წევრობის შედეგად შესაძლო ეკონომიკურ სარგებელს, პოღოსიანი ახსენებს, რომ ორგანიზაციაში ეკონომიკური კომპონენტი წინა პლანზე არ დგას. მიუხედავად იმისა, რომ ის ურთიერთქმედების პლატფორმის სახით შეიქმნა, დროთა განმავლობაში უსაფრთხოების კომპონენტი წინა პლანზე წამოვიდა. შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციაში მოქმედებს ტერორიზმთან და სხვა საფრთხეებთან ბრძოლის ერთობლივი ცენტრი და ა.შ.
ამიტომ, ანალიტიკოსის აზრით, სომხეთის შესაძლო წევრობის პირდაპირ ეკონომიკურ სარგებელთან დაკავშირება, შესაძლოა, ბოლომდე სწორი არ იყოს. ეს უფრო პოლიტიკური სიგნალი და დიპლომატიური ჟესტია.
დავამატებთ, რომ შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაცია 2001 წელს დაარსებული საერთაშორისო ორგანიზაციაა. მასში შედიან ინდოეთი, ირანი, ყაზახეთი, ჩინეთი, ყირგიზეთი, რუსეთი, ტაჯიკეთი, პაკისტანი და უზბეკეთი. ბელარუსი ორგანიზაციას ოფიციალურად 2024 წლის 4 ივლისს, ასტანას სამიტზე შეუერთდა. დამკვირვებელი ქვეყნები არიან ავღანეთი და მონღოლეთი, ხოლო შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის დიალოგის პარტნიორი ქვეყნებია სომხეთი, აზერბაიჯანი, ბაჰრეინი, ეგვიპტე, კამბოჯა, კატარი, ქუვეითი, მალდივები, მიანმარი, ნეპალი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, საუდის არაბეთი, თურქეთი და შრი-ლანკა.
