მოსკოვი ფრთხილი ოპტიმიზმით არის განწყობილი, თეირანი კი თავდაჯერებულია: „ტრამპის გზა“ რუსეთ-ირანის დღის წესრიგშია

8 აგვისტოს ვაშინგტონში ერევანსა და ბაქოს შორის ხელმოწერილი შვიდპუნქტიანი ერთობლივი დეკლარაცია ითვალისწინებს სომხეთის სამხრეთ ნაწილში, სიუნიქის გავლით სტრატეგიული სატრანზიტო მარშრუტის შექმნას.

პროექტი, სახელწოდებით „ტრამპის გზა“, დეკლარაციის გამოქვეყნებიდან დაახლოებით 25 დღის შემდეგაც საჭიროებს განხილვას და განმარტებებს. სომხეთში ირანის ელჩი ირწმუნება, რომ ეს ირანის ინტერესების საწინააღმდეგო არ არის, თუმცა მოსკოვი ფრთხილი ოპტიმიზმით არის განწყობილი.

ერევანი არ გადადგამს არანაირ ნაბიჯს თეირანის ინტერესების საწინააღმდეგოდ, დარწმუნებულია ირანის ელჩი მეჰდი სობჰანი, რომელიც სომხეთში დიპლომატიურ მისიას ასრულებს. მან Isca News-თან ინტერვიუში განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს გარკვეული შეშფოთება სომხეთის ტერიტორიაზე გამავალ მარშრუტთან დაკავშირებით, რომელიც აზერბაიჯანს ნახიჩევანთან აკავშირებს, შეშფოთების საფუძველი არ არსებობს. ელჩმა ეს გაამართლა იმით, რომ სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის დადებული შეთანხმებები ხუთ პრინციპს შეიცავს: ეროვნული სუვერენიტეტი, ტერიტორიული მთლიანობა, იურისდიქცია, ორმხრივობა და საზღვრების ურღვევობა, რასაც ირანიც ადასტურებს.

„სომხეთი არ გადადგამს ისეთ ნაბიჯებს, რომლებიც ეწინააღმდეგება ირანის ისლამური რესპუბლიკის ინტერესებს და ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობებს“, – დარწმუნებულია სობჰანი.

მან განმარტა, რომ არც სამშვიდობო შეთანხმების პროექტში და არც ორი ქვეყნის მიერ ვაშინგტონში ხელმოწერილ განცხადებაში არ არის ნახსენები რაიმე „დერეფანი“, არამედ მხოლოდ სატრანსპორტო მარშრუტების გახსნაზეა საუბარი, რომლებიც უზრუნველყოფს აზერბაიჯანის წვდომას ნახიჩევანზე. ხოლო სომხეთი რკინიგზით დაუკავშირდება ირანის ქალაქ ჯულფას.

ირანის ელჩის ამ განმარტებამდე ერთი დღით ადრე, თურქეთის პრეზიდენტის და რუსეთისა და ირანის პრეზიდენტების შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის სამიტის ფარგლებში შეხვედრების შემდეგ, ირანოლოგი ვარდან ვოსკანიანი ყურადღებას ამახვილებს ერდოღანის განცხადებაზე. ის Telegram-ში წერს, რომ თურქეთის პრეზიდენტის ზოგიერთი ფორმულირება იმაზე მიუთითებს, რომ რუსული და ირანული მხარეები შეშფოთებულნი არიან „ტრამპის მარშრუტით“.

„ჩინეთიდან დაბრუნების შემდეგ ერდოღანმა კონკრეტულად აღნიშნა, რომ „რუსეთი და ირანი მიხვდებიან, რომ მათი შეშფოთება უსაფუძვლოა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ერდოღანის თქმით, ჯერჯერობით ამ ორ სახელმწიფოს არ გაუგია, რომ შეშფოთების საჭიროება არ არსებობს“. ირანის ელჩი, „ტრამპის მარშრუტთან“ დაკავშირებული შეშფოთების გაქარწყლებისას, აცხადებს, რომ ერევანი და ვაშინგტონი შეთანხმდნენ სომხეთში სომხურ-ამერიკული ერთობლივი საწარმოს რეგისტრაციაზე, ასევე ოპერატორისა და ინვესტორის მოზიდვაზე. თუმცა, ეს მთლიანად სომხეთის ეროვნული სუვერენიტეტისა და იურისდიქციის ფარგლებში განხორციელდება.

„შეთანხმების თანახმად, ეს ოპერატორის ფუნქცია იქნება და არა მარშრუტის საკუთრების“.

ელჩმა სობჰანიმ, ირანის პრეზიდენტ მასუდ ფეზეშქიანსა და სომხეთის პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანს შორის ერევანში გამართულ შეხვედრაზე, განაცხადა, რომ სომხეთის მთავრობამ დაარწმუნა, რომ ირანთან საერთო საზღვარი სომხეთისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა. ფაშინიანმა ფეზეშქიანს ვაშინგტონში ხელმოწერილი დეკლარაციის დეტალები, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობისა და სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობების დამყარების შესახებ შეთანხმება წარუდგინა.

„აზერბაიჯანთან ჩვენი ერთ-ერთი მთავარი შეთანხმება რეგიონში საკომუნიკაციო გზების ხელახლა გახსნას ეხება, ქვეყნების სუვერენიტეტის, იურისდიქციისა და ტერიტორიული მთლიანობის სრული ურთიერთპატივისცემით. პრაქტიკაში, ეს სომხეთსა და ირანს შორის რკინიგზის თანამშრომლობის ახალ კარს გააღებს, მათ შორის ნახჭევან-ჯულფას რკინიგზის ხაზის მეშვეობით, რაც ირანის რკინიგზით წვდომას სომხეთსა და საბოლოოდ შავ ზღვაზე ნიშნავს. ეს სრულად შეესაბამება „მშვიდობის გზაჯვარედინის“ პროექტს. სომხეთი დარწმუნებულია, რომ რეგიონული ინფრასტრუქტურის განბლოკვა მის სხვადასხვა პარტნიორებს შორის დიალოგის ხელშეწყობას უნდა ემსახურებოდეს. კიდევ ერთხელ მინდა ხაზგასმით აღვნიშნო, რომ სომხეთში გამავალი საკომუნიკაციო მარშრუტები სომხეთის რესპუბლიკის ექსკლუზიური იურისდიქციის ქვეშ იქნება. უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს სომხეთი და არა რომელიმე მესამე ქვეყანა. Isca News, ირანის ელჩის განმარტების საწინააღმდეგოდ, წერს, რომ ნებისმიერ შემთხვევაში, ამ შეთანხმების რეალური შედეგების შესახებ გაურკვევლობა არსებობს. საქმე რეგიონის მომავალსა და ირანის როლს ეხება.

ირანის პრეზიდენტის სომხეთში ვიზიტზე საუბრისას, ირანის ელჩი აღნიშნავს, რომ ეს ადასტურებს, რომ სამხრეთ კავკასია თეირანისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა და ირანი უკიდურესად მგრძნობიარეა მის მიერ დასახული „წითელი ხაზების“ მიმართ.

თეირანისგან განსხვავებით, მოსკოვი ფრთხილი ოპტიმიზმით არის განწყობილი ერევანსა და ბაქოს შორის ხელმოწერილი სამშვიდობო ხელშეკრულების მიმართ, როგორც რუსეთის ვიცე-პრემიერმა ალექსეი ოვერჩუკმა ვლადივოსტოკში აღმოსავლეთ ეკონომიკური ფორუმის დროს განაცხადა:

„რუსეთი ფრთხილი ოპტიმიზმით არის განწყობილი ერევანსა და ბაქოს შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულების მიმართ. ეს რეგიონში მშვიდობის განმტკიცებაში ჩადებული ინვესტიციაა“.

მოსკოვისა და თეირანის ე.წ. „ტრამპის გზის“ პროექტთან დაკავშირებით შეშფოთების ან გარანტიების პარალელურად, Politico წერს, რომ ირანმა, სავარაუდოდ, ჩინეთისგან თანამედროვე საჰაერო თავდაცვისა და ლაზერული სისტემები მიიღო. არა პოღასიანმა ამ დაკვირვებას უპასუხა. პოლიტოლოგი სოციალურ მედიაში წერს, რომ ჩინელების ასეთ სისტემებს ნამდვილად შეეძლოთ ირანის საჰაერო თავდაცვის გაძლიერება, რაც ისრაელთან 12-დღიან ომში აშკარად თეირანის მეორე აქილევსის ქუსლი იყო, მისი შიდა ჯაშუშური ქსელის შემდეგ.