სომხეთში მცხოვრებ ახალგაზრდებს სურთ ნახონ აყვავებული სომხეთი, მათ სურთ ნახონ სომხეთი, რომელიც არ იცხოვრებს კონფლიქტში, არამედ ისეთ პირობებში, სადაც მას შეუძლია თავისი პოტენციალის რეალიზება.
“Armenpress”-ის ცნობით, გაეროს გენერალური ასამბლეის მაღალი დონის კვირეულის ფარგლებში PassBlue-სთან ინტერვიუში, ასეთი იდეა გამოთქვა სომხეთის რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა ანი ბადალიანმა, რომელიც შეეხო 8 აგვისტოს ვაშინგტონში სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ხელმოწერილ შეთანხმებებთან დაკავშირებულ მრავალ საკითხს, მათ შედეგად გადასადგმელ შემდგომ ნაბიჯებს, ერევანსა და ანკარას შორის ურთიერთობების ნორმალიზებას და მის მნიშვნელობას.
ინტერვიუს დროს სომხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა გამოთქვა ოპტიმიზმი ერევნისა და ბაქოს მიერ პარაფირებული სამშვიდობო შეთანხმებისა და მისი საბოლოო ხელმოწერის მიმართ, ასევე დეტალურად წარმოადგინა შესაბამისი შეთანხმებების კონტექსტი.
– რა არის შემდეგი ნაბიჯები 8 აგვისტოს შეთანხმების პარაფირების შემდეგ?
– პარაფირება ჩვენთვის დიდი ეტაპი იყო. ჩვენ კიდევ ერთხელ დავადასტურეთ, რომ ორი ქვეყნის საზღვრები აღიარებულია 1991 წლის ალმა-ათას დეკლარაციით, როდესაც საბჭოთა კავშირი დაიშალა. ჩვენ შევთანხმდით იურისდიქციის, სუვერენიტეტის, ტერიტორიული მთლიანობისა და, რა თქმა უნდა, საზღვრების ურღვევობის ფუნდამენტურ პრინციპებზე. ჩვენ ამას შემდგომი მუშაობის ძალიან მნიშვნელოვან საფუძვლად მივიჩნევთ. ჩვენ გვჯერა, რომ მშვიდობა დამყარდა. ეს არ არის მხოლოდ სამშვიდობო ხელშეკრულების პარაფირება, არამედ აგვისტოს სამმხრივ შეხვედრაზე, რომელსაც ესწრებოდნენ სომხეთის, აზერბაიჯანის ლიდერები და აშშ-ის პრეზიდენტი ტრამპი, საჯარო განცხადებებიც გაკეთდა, რის შემდეგაც ძალიან ხმამაღალი და მტკიცე განცხადებები გაკეთდა მშვიდობისადმი ერთგულების შესახებ. ჩვენ გვჯერა, რომ ეს არის ურთიერთგაგება ჩვენს მხარეს, აზერბაიჯანულ მხარესა და საერთაშორისო დონეზე. ჩვენ ვიმუშავებთ სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერისთვის. მარტში სომხეთმა გამოაცხადა, რომ მზად იყო მისი ხელმოწერისთვის. ჩვენ მაშინვე ვთქვით: „მოდით, ვისაუბროთ, დრო და ადგილი შევათანხმოთ, ჩვენ მზად ვართ ხელი მოვაწეროთ“. ეს არ შეცვლილა. ვიმედოვნებთ, რომ TRIPP-ის (რედ.: „ტრამპის გზამკვლევი საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის“) პროექტის განხორციელება ხელს შეუწყობს რეგიონული კომუნიკაციების განბლოკვას არა მხოლოდ ერთი მხრივ, არამედ ზოგადად რეგიონულ კომუნიკაციებშიც. ვიმეორებ, საქმე მხოლოდ სომხეთს, აზერბაიჯანსა და სამხრეთ კავკასიას არ ეხება. დღეს ქვეყნები ეძებენ მეტ მარშრუტს, ალტერნატიულ კავშირებს. ეს შეიძლება იყოს უფრო დიდი პროექტის, შუა დერეფნის და სხვა პროექტების ნაწილი, რომლებიც მიზნად ისახავს აზიის ევროპასთან დაკავშირებას და პირიქით. სომხეთში განხორციელებული ნებისმიერი საკომუნიკაციო პროექტი სომხეთის სუვერენიტეტის ქვეშ რჩება. ეს ჩვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. განვიხილავთ სხვა ტექნიკურ დეტალებს, გადავწყვეტთ, თუ როგორ განხორციელდება, მაგრამ ის სომხეთის სუვერენიტეტის ქვეშ დარჩება.
– იქნება თუ არა მოლაპარაკებები აზერბაიჯანში სომეხ ტყვეებთან დაკავშირებით?
– დიახ, ჩვენ ვამბობთ, რომ მშვიდობა დამყარდა, მაგრამ ეს ნიშნავს, რომ მას შეუძლია ხელი შეუწყოს ჰუმანიტარული საკითხების მოგვარებასაც. აზერბაიჯანში არიან სომეხი სამხედრო ტყვეები და ჩვენ ამ საკითხს, პირველ რიგში, აზერბაიჯანთან განვიხილავთ და ვეძებთ დადებით გადაწყვეტილებებს. არის დაკარგული პირების საკითხები. ეს ჰუმანიტარული საკითხები უფრო ფართო სურათის ნაწილია და, რა თქმა უნდა, შეუძლია გააძლიეროს ჩვენს მიერ დამყარებული მშვიდობა.
– ამჟამად, შეთანხმების თანახმად, რუსი ჯარისკაცები პატრულირებენ სომხეთისა და ირანის სამხრეთ საზღვარზე. ნიშნავს თუ არა სამშვიდობო შეთანხმება, რომ ეს ჯარისკაცები წავლენ?
– ეს რეგულირდება რუსეთთან ორმხრივი შეთანხმებით, ამიტომ ეს არ ვრცელდება ჩვენს მიერ პარაფირებულ სამშვიდობო შეთანხმებაზე.
– აღადგენს თუ არა სამშვიდობო შეთანხმება საბჭოთა პერიოდში შექმნილ რკინიგზას, რომელიც ადრე მოქმედებდა სომხეთისა და ირანის სამხრეთ საზღვარზე?
– ჩვენ, რა თქმა უნდა, ვსწავლობთ ამ ტერიტორიის ლოჯისტიკას. ეს იქნება სატრანზიტო გზა. ეს არ არის დერეფანი იმ გაგებით, როგორც შეიძლება გსმენიათ. ეს არის გზა, რომელიც რჩება სომხეთის რესპუბლიკის სუვერენიტეტის ქვეშ.
– თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა 23 სექტემბერს გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე გამოსვლისას განაცხადა, რომ სომხეთსა და მის ქვეყანას შორის ურთიერთობების ნორმალიზების შესახებ მოლაპარაკებები კარგად მიმდინარეობს. შეგიძლიათ ამის დადასტურება?
– დიახ, სომხეთსა და თურქეთს შორის პოლიტიკური დიალოგის მაღალი დონეა. ჩვენ ვახორციელებთ პროექტებს, მაგალითად, საზღვარზე ხიდის რეკონსტრუქციას. როდესაც ვსაუბრობთ კომუნიკაციასა და ურთიერთობების ნორმალიზებაზე, სტაბილურობაზე, რეგიონში მშვიდობაზე, უფრო ფართო სურათია. თუმცა, რა თქმა უნდა, რასაც არ უნდა ვაკეთებდეთ, ის ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობების სრული ნორმალიზებისკენ არის მიმართული. ჩვენი მოლოდინია, რომ სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო ხელშეკრულების პარაფირება ხელს შეუწყობს თურქეთთან ურთიერთობების ნორმალიზებას, რაც საზღვრის გახსნას ნიშნავს, რადგან ეს მნიშვნელოვანია.
– ზოგიერთი აზერბაიჯანელი ჩინოვნიკი ამბობს, რომ საბოლოო სამშვიდობო შეთანხმების დასადებად სომხეთის კონსტიტუცია უნდა შეიცვალოს. განიხილება თუ არა ეს?
– სამშვიდობო შეთანხმება არაფერს ამბობს კონსტიტუციაზე. თავიდანვე ჩვენი პოზიცია ძალიან ნათელი იყო, რომ სომხეთის კონსტიტუციასთან დაკავშირებით პრობლემა არ არსებობს. სამშვიდობო შეთანხმება ითვალისწინებს ორ ქვეყანას შორის ტერიტორიული მთლიანობის აღიარებას. ჩვენთვის ეს არის ქვეყნებს შორის ურთიერთობების ნორმალიზების სამართლებრივი საფუძველი. ამავდროულად, შეიძლება იცოდეთ, რომ მმართველმა პარტიამ, რომელიც სომხეთში 2018 წლიდან არის ხელისუფლებაში, განაცხადა, რომ კონსტიტუციური ცვლილებები იქნება, ამიტომ, სავარაუდოდ, ახალი კონსტიტუცია იქნება. მაგრამ ეს შიდა საკითხია. სომხეთის მოსახლეობა, მოქალაქეები, ახალ კონსტიტუციას მისცემენ ხმას.
– როგორ შეიქმნა ახალი სამშვიდობო შეთანხმება?
– წარმოიდგინეთ, რომ ეს ძალიან რთული პროცესი იყო. კონფლიქტის შემდეგ ადვილი არ არის მშვიდობაზე საუბარი, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ არის გადაუჭრელი საკითხები, არის ემოციები და არსებობს გარკვეული აღქმები. მაგრამ ინტენსიური მოლაპარაკებები მიმდინარეობდა, რომელიც დაახლოებით სამნახევარი-ოთხი წელი გაგრძელდა. ჩვენ დავიწყეთ შეთანხმების პროექტების გაცვლა და შეხვედრები საგარეო საქმეთა მინისტრებისა და სახელმწიფოს მეთაურების დონეზე. ყველა მუხლი, ყველა წინადადება დეტალურად იქნა განხილული. წელს კი მივაღწიეთ ამ შეთანხმებას, ვაცხადებთ, რომ ორივე მხარე თანხმდება ტექსტზე. აშშ-ის ხელმძღვანელობამ და პრეზიდენტ ტრამპის ადმინისტრაციამ ძალიან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს, რადგან მათ მოახერხეს 8 აგვისტოს სამიტის ჩატარება.
ჩვენ ხელი მოვაწერეთ აშშ-სთან ორმხრივ მემორანდუმებს, რაც გულისხმობს თანამშრომლობას სხვადასხვა სფეროში. დიახ, ეს იქნება ხელოვნური ინტელექტი, ენერგეტიკა – სხვადასხვა სფერო, რომელიც მნიშვნელოვანია სომხეთისთვის.
სომხურ მედიაში ჩვენი თანამდებობის პირების უმეტესობას კითხვით მიმართავენ: რა გარანტიები არსებობს? ჩვენი მიდგომაა, რომ ეს ყველასთვის სარგებელს ქმნის: პირველ რიგში, სომხეთისა და აზერბაიჯანისთვის, რადგან ჩვენ ორი მთავარი მხარე ვართ, მაგრამ ასევე სხვა ქვეყნებისთვის, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობით და ამ ტერიტორიაზე სტაბილურობით, ეკონომიკური სარგებლის მისაღებად.
– წავიკითხე, რომ აზერბაიჯანი მზად იყო სამხრეთ სომხეთზე თავდასხმისთვის, სანამ აგვისტოში სამშვიდობო შეთანხმებას პარაფირებდა. მართალია ეს?
– იმ წლებში დაძაბულობის ესკალაციის ნიშნები გვქონდა. საზღვარზე სროლა იყო, ამიტომ არ შეიძლება გამოვრიცხოთ დაძაბულობის ნებისმიერ მომენტში წარმოშობის შესაძლებლობა.
– თუ გადავხედავთ ტრამპის მიერ მეორე ვადის განმავლობაში გამოცხადებულ სხვა სამშვიდობო შეთანხმებებს, ზოგიერთი მათგანი უფრო ძლიერი ჩანს, ვიდრე სხვები, რომლებიც, როგორც ჩანს, მეტ მუშაობას საჭიროებს. დარწმუნებული ხართ, რომ ეს პარაფირება ყოვლისმომცველ სამშვიდობო შეთანხმებამდე მიგვიყვანს?
– დიახ. მაგრამ საქმე ასევე განხორციელებას ეხება. სომხეთიდან დავადასტურებდი, მაგრამ აშშ-დანაც გვესმის, რომ არსებობს მაღალი დონის სურვილი, დაუყოვნებლივ განიხილონ განხორციელება. ასე რომ, ეს მხოლოდ ქაღალდი არ არის. არსებობს სურვილი და პოლიტიკური ნება მისი განხორციელებისთვის.
– როგორია გრძნობა, იყო მთავრობის ნაწილი, რომელიც თქვენს ქვეყანაში დიდ, პოტენციურად გამამდიდრებელ ცვლილებას ახორციელებს?
– სომხეთში მცხოვრებ ახალგაზრდებს სურთ ნახონ აყვავებული სომხეთი, მათ სურთ ნახონ სომხეთი, რომელიც არ იცხოვრებს კონფლიქტში, არამედ ისეთ მდგომარეობაში, სადაც მას შეუძლია თავისი პოტენციალის რეალიზება. ჩვენ გვაქვს უზარმაზარი პოტენციალი ინოვაციების სფეროში და ვფიქრობ, რომ ეს შესაძლებლობა უნდა გამოვიყენოთ, რათა სომხეთი რაც შეიძლება ეკონომიკურად განვითარებული გავხადოთ.
