ფეზეშკიანის ვიზიტის დროს აზერბაიჯანი შეეცდება ირანთან მოლაპარაკებებში ე.წ. დერეფნის საკითხის სპეკულირებას. ირანოლოგი
ირანოლოგი ემა ბეგიჯანიანი მიიჩნევს, რომ ირანი რეგიონული საკითხების მოგვარებას ღრმა და მოქნილი დიპლომატიის დემონსტრირებით ცდილობს და ეს მიდგომა აზერბაიჯანთან ურთიერთობების კონტექსტშიც ვლინდება.
Armenpress-თან ინტერვიუში ემა ბეგიჯანიანი ირანის პრეზიდენტის მასუდ ფეზეშკიანის ბაქოში ვიზიტს შეეხო, რომლის დროსაც ირანის პრეზიდენტი უკვე შეხვდა თავის აზერბაიჯანელ კოლეგას. გარდა ამისა, მოსალოდნელია შეხვედრები ბიზნესმენებთან, მეცნიერებთან და აზერბაიჯანში მცხოვრებ ირანელებთან.
„ირან-აზერბაიჯანის ურთიერთობები ყოველთვის სავსე იქნება აღმავლობებითა და დაღმასვლებით. ახლა ურთიერთქმედება ახალ ეტაპზე გადავიდა და ურთიერთობები სტაბილიზაციის, გაუმჯობესებისა და დაახლოების გზაზეა, თუმცა ირანშიც ვრცელდება მოსაზრება, რომ აზერბაიჯანის რესპუბლიკა ირანის წინააღმდეგ დაარსდა, ანუ აზერბაიჯანის შექმნა ირანის ჩრდილოეთით თურქულენოვანი ტერიტორიების მიტაცების საშუალებად განიხილებოდა. შემთხვევითი არ არის, რომ ფეზეშკიანი ბაქოში ოფიციალური ვიზიტით საკმაოდ დიდი დელეგაციით ჩავიდა, რომელშიც სამეცნიერო და ბიზნეს წრეების მრავალი წარმომადგენელი შედიოდა. ირანის პრეზიდენტმა იმედი გამოთქვა, რომ ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები უფრო მჭიდრო გახდება. სინამდვილეში, ირანი ღრმა და მოქნილ დიპლომატიას აჩვენებს, მიუთითებს ორ ქვეყანას შორის საერთო ნიშნებსა და საერთო ისტორიაზე, რაც მეზობელ ქვეყნებთან კარგი ურთიერთობების დამყარების ლოგიკაში ჯდება“, – აღნიშნა ირანოლოგმა. შეეხო რა კითხვას, შეაფერხებს თუ არა ირან-აზერბაიჯანის ურთიერთობების გაუმჯობესების პროცესს აზერბაიჯან-ისრაელის თანამშრომლობის გაღრმავება, ირანსა და ისრაელს შორის დღეს არსებული დაძაბული ურთიერთობების გათვალისწინებით, ბეგიჯანიანმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ირანული მხარე ადრე გაცილებით მგრძნობიარე იყო ამ საკითხის მიმართ, მაგრამ ახლა ის მას რეალობად აღიქვამს და ასევე ცდილობს კარგი ურთიერთობების დამყარებას აზერბაიჯანთან.
„ახლა თეირანი ცდილობს, ამ საკითხს დიდი მნიშვნელობა არ მიანიჭოს, თუმცა კარგად იციან, რომ ისრაელის ნავთობის ოცდაათი პროცენტი აზერბაიჯანიდან მიეწოდება. 44-დღიანი ომის დროს აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების შეიარაღების სამოცდაათი პროცენტი ისრაელიდან მოდიოდა. დღეს ისრაელის მსხვილმა კომპანიებმა ადგილი იპოვეს აზერბაიჯანის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზეც კი. ირანი აღარ უჩივის აზერბაიჯანს, მაგრამ ასევე ცდილობს ურთიერთობების ნორმალიზებას უშუალო მეზობელთან“, – აღნიშნა ჩვენმა თანამოსაუბრემ.
ბეგიჯანიანის თქმით, ირანთან მოლაპარაკებებში აზერბაიჯანული მხარე შეეცდება გამოიყენოს ე.წ. „ზანგეზურის დერეფნის“ საკითხი, თუმცა დღეს ის იყენებს ირანის ტერიტორიაზე გამავალ სამხრეთ მარშრუტს, რომელსაც აზერბაიჯანელები არასის (არაქსის) მარშრუტს უწოდებენ.
„თუ ბაქო ამ მარშრუტს ალტერნატიულ ვარიანტად განიხილავს, მაშინ ოფიციალური თეირანი მას აზერბაიჯანისა და ნახჭევანის დამაკავშირებელ ერთადერთ მარშრუტად მიიჩნევს. აზერბაიჯანი ყოველთვის ყველაფერს თავისი ინტერესებისთვის იყენებს, მაგრამ ეს ასეა, როდესაც საქმე ირანის მიერ გავლებულ წითელ ხაზებს ეხება. მეორეს მხრივ, აზერბაიჯანი ყურადღებით აკვირდება ირანის ბირთვულ პროგრამაზე მოლაპარაკებებს. თუ მოულოდნელად ირან-აშშ-ს მოლაპარაკებები ჩიხში შევა და თუ აშშ და ისრაელი ირანის ბირთვულ ობიექტებს დაუმიზნებენ, მაშინ ირანის სამხედროები თავის მხრივ დაარტყამენ ამერიკულ სამხედრო ბაზებსა და ენერგორესურსებით მდიდარ საბადოებს, რომლებიც რეგიონის სხვადასხვა ქვეყანაშია განლაგებული, მათ შორის აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე. მოვლენების ასეთი შესაძლო განვითარება კი აზერბაიჯანულ მხარეს არ შეიძლება არ აშფოთებდეს“, – დაამატა ბეგიჯანიანმა.
ირანოლოგმა შეახსენა, რომ ირანი ყოველთვის სთავაზობდა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის შუამავლის როლს, მაგრამ წარსულში აზერბაიჯანმა უარი თქვა და ახლა ირანული მხარე, შესაძლოა საკითხის წამოჭრის გარეშე, ცდილობს საკითხების დიპლომატიურად მოგვარებას, მიესალმება სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერისკენ გადადგმულ სომხეთისა და აზერბაიჯანის ერთობლივ ნაბიჯებს.
„ირანი ყოველთვის ავლენდა მოქნილ დიპლომატიას. აშშ-ის პრეზიდენტ ბაიდენის პრეზიდენტობის დროსაც კი, როდესაც ისრაელს ყველა საშუალებით სურდა ირანის წინააღმდეგ ომის პროვოცირება და შეერთებული შტატების კონფრონტაციაში ჩათრევა, თეირანმა გამჭრიახობა და მოქნილობა გამოავლინა, მაგრამ რადგან მოვლენები დიდწილად არაპროგნოზირებადია, ძნელი სათქმელია, რა შედეგი მოჰყვება ამას ჩვენს რეგიონში“, – დაასკვნა ირანოლოგმა.
ირანის პრეზიდენტი მასუდ ფეზეშკიანი 28 აპრილს ერთდღიანი ოფიციალური ვიზიტით აზერბაიჯანს ეწვია. ფეზეშკიანი უკვე შეხვდა აზერბაიჯანის პრეზიდენტს ილჰამ ალიევს ბაქოში.
