შანხაის შეხვედრების კანონზომიერი  და გამონაკლისი მხარეები

ნიკოლ ფაშინიანმა, რომელიც ჩინეთში სამუშაო ვიზიტით იმყოფება შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის ყოველწლიური სამიტის ფარგლებში, ორმხრივი შეხვედრები გამართა აზერბაიჯანის, თურქეთისა და რუსეთის ლიდერებთან და განიხილა ორმხრივი და რეგიონული საკითხები. ფაშინიანმა ჩინეთის პრეზიდენტთან სტრატეგიული თანამშრომლობის შესახებ მემორანდუმს მოაწერა ხელი. აზერბაიჯანისა და თურქეთის, რუსეთისა და თურქეთის ლიდერები ასევე შეხვდნენ და სხვა საკითხებთან ერთად, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის პარაფირებული სამშვიდობო შეთანხმება განიხილეს. მიუხედავად იმისა, რომ სამიტს მხოლოდ პოლიტიკური და ეკონომიკური კომპონენტი აქვს, ექსპერტული წრეები მის გზავნილებს ქვეყნების დივერსიფიკაციისა და აღმოსავლეთ-დასავლეთის წინააღმდეგობების კონტექსტშიც აანალიზებენ.

ვაშინგტონის მოლაპარაკებებისა და სამშვიდობო შეთანხმების პარაფირების შემდეგ, სომხეთისა და აზერბაიჯანის ლიდერები პირველად შეხვდნენ ჩინეთში, შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის ყოველწლიურ სამიტზე. პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა შეხვედრიდან მოკლე ვიდეო თავის Facebook გვერდზე გამოაქვეყნა. პრემიერ-მინისტრის ადმინისტრაციის მიერ გავრცელებული განცხადების თანახმად, ლიდერებმა სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო დღის წესრიგი განიხილეს, ხაზი გაუსვეს კონსტრუქციული დიალოგის, ურთიერთნდობისა და რეგიონული სტაბილურობის აუცილებლობას. ორივე ლიდერმა ხაზი გაუსვა ვაშინგტონში ბოლო სამიტზე ჩამოყალიბებულ პოზიტიურ დინამიკას, რაც მოწმობს სამშვიდობო პროცესის წინსვლას და საერთაშორისო საზოგადოების მხარდაჭერას ურთიერთობების ნორმალიზების მიმართ. პრემიერ-მინისტრმა ადრე კერძო მოლაპარაკებები გამართა რუსეთისა და თურქეთის ლიდერებთან.

აღმოსავლეთმცოდნემ არმენ პეტროსიანმა „რადიოლურისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში აღნიშნა, რომ ასეთი მასშტაბური სამიტები მნიშვნელოვანი ფორმატია, განსაკუთრებით იმ სახელმწიფოებისთვის, რომლებსაც ერთმანეთთან პრობლემები ან გაყინული ურთიერთობები აქვთ.

„თუ არ ვცდები, სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობები, ხანგრძლივი პაუზის შემდეგ, კვლავ გააქტიურდა ორი ქვეყნის ლიდერების ყაზანში გასულ წელს შეხვედრის შემდეგ. ანუ, ისევ იმავე შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის ფარგლებში, ყაზანის სამიტის შედეგად. დიდი ხნის განმავლობაში მხარეებს შორის არ მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები, არ იყო პირდაპირი შეხვედრები და ყაზანიდან, იმავე შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის ფარგლებში კვლავ დაიწყო მოლაპარაკებების პროცესი.  ახლა ეს სამიტები ძალიან კარგი შესაძლებლობაა ასეთი ურთიერთობების, ასე ვთქვათ, გაყინული ან სულ მცირე აქტიურ პროცესებში მყოფი, შემდგომი წინსვლისთვის, მხარეებს შორის არსებული საკითხების მოსაგვარებლად და ახალი შეთანხმებების მისაღწევად“.

პრემიერ-მინისტრის ადმინისტრაციის ცნობით, ფაშინიან-პუტინის შეხვედრის დროს მხარეებმა მაღალი შეფასება მისცეს სომხეთსა და რუსეთს შორის უწყვეტ და აქტიურ დიალოგს, ხაზი გაუსვეს როგორც მაღალი დონის პირად კონტაქტებს, ასევე სახელმწიფოთაშორის ინსტიტუციურ თანამშრომლობას.

 კრემლის ცნობით, ვლადიმერ პუტინმა განაცხადა, რომ მოხარულია ნიკოლ ფაშინიანთან მოლაპარაკების შესაძლებლობით, რადგან დაგროვდა მრავალი საკითხი, როგორც ორმხრივი, ასევე რეგიონალური, რომელთა განხილვაც აუცილებელია.

რუსეთის ლიდერი ასევე შეხვდა თურქეთის პრეზიდენტ ერდოღანს. ამ უკანასკნელმა შეხვედრის შემდეგ განცხადება გაავრცელა, რომელშიც ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის მოლაპარაკებები სტაბილურ მშვიდობამდე მიგვიყვანს. კავკასიაში გრძელვადიანი სტაბილურობა თურქეთისა და რუსეთის საერთო ინტერესებიდან გამომდინარეობს“.

აღსანიშნავია, რომ ბოლოს სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო მოლაპარაკებებზე ასეთი საერთაშორისო ყურადღება შეერთებულ შტატებში იქნა მიპყრობილი,  როდესაც სომხეთისა და აზერბაიჯანის ლიდერებმა სამშვიდობო შეთანხმებას პარაფირება მოახდინეს და განაცხადეს, რომ ტრამპმა გააკეთა ის, რაც 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ვერცერთმა ლიდერმა ვერ შეძლო.

აღმოსავლეთმცოდნე არმენ პეტროსიანის თქმით, აღმოსავლეთ-დასავლეთის ურთიერთობების კონტექსტში მოვლენების ასეთი განვითარება ერთი შეხედვით უცნაურია, მაგრამ ამ სიტუაციამ თამაშის წესები შეცვალა.

„ის, რაც დღეს მსოფლიოში სხვადასხვა რეგიონში, ცალკეული სახელმწიფოების საგარეო პოლიტიკის გადახედვის კონტექსტში ხდება, ეს ყველაფერი მიმდინარე გეოპოლიტიკურ ცვლილებებში ჯდება. ანუ ყველა სახელმწიფო, ყველა რეგიონი ამრავალფეროვნებს კავშირებს, აფართოებს ურთიერთდაკავშირების შესაძლებლობებს და ცდილობს თავისი ადგილი და როლი დაიმკვიდროს მომავლის მსოფლიო წესრიგის ლოგიკაში“.

ასევე არ არსებობს წინააღმდეგობა სომხეთსა და ჩინეთს შორის რამდენიმე საათის წინ დამყარებულ სტრატეგიულ პარტნიორობასა და სომხეთსა და შეერთებულ შტატებს შორის თვეების წინ დამყარებულ ანალოგიურ პარტნიორობას შორის, განმარტავს ორიენტალისტი.

„გარედან გარკვეული წინააღმდეგობები ჩანს იმაში, რომ ქვეყანა ერთდროულად ამყარებს სტრატეგიულ ურთიერთობებს, ვთქვათ, ამჟამად სხვადასხვა პოლუსზე განლაგებულ აქტორებთან. ამ შემთხვევაში, მაგალითად, სომხეთი ცდილობს ასეთი ურთიერთობების დამყარებას შეერთებულ შტატებთან, ევროკავშირის რამდენიმე ქვეყანასთან, განიხილავს ასეთ ურთიერთობებს დიდ ბრიტანეთთან და ამავდროულად განიხილავს ასეთ ურთიერთობებს ირანთან და ამყარებს ასეთ ურთიერთობებს ჩინეთთან. ერთი შეხედვით, ვიმეორებ, შეიძლება ასეთი შთაბეჭდილება შეიქმნას, მაგრამ მთელი ეს პროცესი ჯდება მსოფლიოში მიმდინარე სხვადასხვა პროცესების ლოგიკაში“.

უფრო მეტიც, არმენ პეტროსიანი ხაზს უსვამს, რომ სომხეთი რეგიონში ერთადერთი არ არის, რომელიც ასეთ საგარეო პოლიტიკას ატარებს. აზერბაიჯანი და საქართველოც იგივე ლოგიკით მოძრაობენ. ამავდროულად, ის აღნიშნავს, რომ მრავალვექტორიან პოლიტიკასაც აქვს საფრთხეები.

„რამდენადაც ვახსენე, რომ ასეთი ურთიერთობების დამყარების შესაძლებლობები არსებობს, ისინი საკმაოდ ფრთხილი და ძალიან კარგად გათვლილი უნდა იყოს. ანუ, ერთი მიმართულებით ან ერთ ორგანიზაციასთან თანამშრომლობა არანაირად არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს მეორე მიმართულებით თანამშრომლობას შინაარსობრივად. სომხეთის ურთიერთობების გაღრმავება იმავე შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციასთან ან ჩინეთთან არანაირად არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს აშშ-სთან სტრატეგიულ თანამშრომლობას, ევროკავშირთან გატარებულ პოლიტიკას.“

პოლიტოლოგმა ჯონი მელიქიანმა „რადიოლურისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში გამოაცალკევა  შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის სამი ფუნდამენტური პრინციპი: ტერიტორიული მთლიანობა, ძალის გამოყენების გამორიცხვა, საზღვრების ურღვევობა და აღნიშნავს, რომ ორგანიზაციის ბევრ წევრ სახელმწიფოს ერთმანეთთან მსგავსი პრობლემები აქვს.

„რადგან აქ სამხედრო კომპონენტი არ არის, პრობლემები არსებობს, მაგრამ შეხედეთ, პრობლემები არსებობს ყირგიზეთსა და ტაჯიკეთს, სხვა სახელმწიფოებს შორის, მაგრამ ბოლო წლების მოვლენებმა განაპირობა ის, რომ ცენტრალური აზიის ხუთეულმა შეძლო, ასე ვთქვათ, ერთმანეთის მოტივაცია ადგილობრივი შიდა პრობლემების გადასაჭრელად, რათა მათ ტერიტორიაზე სერიოზული ინფრასტრუქტურული პროექტები განხორციელდეს. ახლა, სახელმწიფოები, რომლებიც ადრე ერთმანეთის წინააღმდეგ მუშაობდნენ, ერთმანეთთან კონფლიქტში იყვნენ, ხელს აწერენ დოკუმენტებს, რომელთა მეშვეობითაც, ვთქვათ, იგივე ჩინური ინვესტიციებით რკინიგზა გადის“.

ტიანძინში სამიტზე მიღებულ დეკლარაციაში, შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის სამიტის მონაწილეებმა გადაწყვიტეს, „დამკვირვებლის“ და „დიალოგის პარტნიორის“ სტატუსები ერთიან „შანხაის თანამშრომლობის პარტნიორის“ სტატუსში გაეერთიანებინათ. ჩინეთის პრეზიდენტმა სი ძინპინმა განაცხადა, რომ ჩინეთი მხარს უჭერს აზერბაიჯანისა და სომხეთის წევრობას შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციაში, როგორც მუდმივი წევრების. „ამ ქვეყნებს ახლა შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის დიალოგის პარტნიორების სტატუსი აქვთ“, – აღნიშნა ძინპინმა. პოლიტოლოგის თქმით, ამ სტრუქტურაში წევრობას შეუძლია მწვანე შუქი აუნთოს სომხეთის ეკონომიკასა და ინვესტიციებს.

„ამ სტრუქტურაში გაწევრიანება ასევე შეიძლება ჩაითვალოს მწვანე შუქად ჩინეთისთვის, რათა სხვა ქვეყნებისთვის ამ რეგიონში ინვესტიციები განახორციელოს“.