რას განიხილავენ რეგიონის 6-დან 5 ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრები სტამბულში?
18 ოქტომბერს სტამბოლში რეგიონის 6-დან 5 ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრები შეხვდებიან. საქართველო არ მიიღებს მონაწილეობას „3+3“ პლატფორმის მორიგ შეხვედრაში, სომხეთმა, რუსეთმა და ირანმა მონაწილეობა უკვე დაადასტურეს.
ეს 44-დღიანი ომის შემდეგ თურქეთის წინადადებით შექმნილი პლატფორმის მესამე შეხვედრაა. პირველი სესია “3+3” ფორმატში 2021 წელს მოსკოვში გაიმართა, მეორე – გასულ წელს თეირანში.
რეგიონული „3+3“ პლატფორმა საკონსულტაციოა, ფორმატში მონაწილე ქვეყნების მესამე სტამბოლის შეხვედრის წინ ახსენებს პოლიტოლოგი არა პოღოსიანი. ჩემი თანამოსაუბრე სკეპტიკურად უყურებს თურქეთის, ირანის, რუსეთის, სომხეთის, აზერბაიჯანის ფორმატის ეფექტურობას, მას არც მოლოდინი აქვს მოახლოებული შეხვედრისგან. ის ფიქრობს, რომ კომუნიკაციების განბლოკვის საკითხი მოახლოებული შეხვედრის ყურადღების ცენტრში იქნება.
„სხვა არარეგიონული მოთამაშეებისგან განსხვავებით, ისინი შეეცდებიან აჩვენონ, რომ რეგიონში მნიშვნელოვანი მოთამაშეები არიან და სურვილის შემთხვევაში შეუძლიათ შეთანხმება. თუმცა, მიმაჩნია, რომ „3+3“ პლატფორმის მესამე შეხვედრაც ვერ იქნება პროდუქტიული, რისი ერთ-ერთი მიზეზი ის არის, რომ არ არსებობს ზოგადი კონსენსუსი რეგიონულ საკითხებზე და კომუნიკაციების განბლოკვაზე. ვფიქრობ, განხილვის მთავარი თემა რეგიონული კომუნიკაციების საკითხი იქნება, სადაც ყველა მხარეს აქვს როგორც საერთო, ასევე ცალკეული ინტერესები. ირანს აქვს წინააღმდეგობები თურქეთთან, აზერბაიჯანთან და თუნდაც რუსეთთან გარკვეული კუთხით კომუნიკაციების გახსნასთან დაკავშირებით“.
სრ საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა ანი ბადალიანმა დაადასტურა, რომ საგარეო საქმეთა მინისტრი არარატ მირზოიანი მონაწილეობას მიიღებს 18 ოქტომბერს სტამბოლში დაგეგმილ „3+3“ პლატფორმის მესამე შეხვედრაში, შეხვედრაში მონაწილეობას მიიღებს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი ლავროვიც, განმარტა რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა ზახაროვამ.
მანამდე თეირანმა დაარწმუნა, რომ მზად არის მონაწილეობა მიიღოს თურქეთში დაგეგმილ შეხვედრაში ამ რეგიონულ ფორმატში.
თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჰაქან ფიდანმა ანკარაში იორდანიის საგარეო საქმეთა მინისტრთან ამან ალ-საფადისთან შეხვედრის შემდეგ განაცხადა, რომ ისინი აგრძელებენ კონსულტაციებს რეგიონის ქვეყნებთან 3+3 ფორმატში.
თუმცა საქართველომ ამ პლატფორმაზე თავიდანვე უარი თქვა რუსეთთან არსებული წინააღმდეგობების გამო. წინა ორ შეხვედრაში თბილისელები არ მონაწილეობდნენ და მესამეშიც არ მიიღებენ მონაწილეობას.
ამ ქვეყნის საგარეო საქმეთა სამინისტროში განმარტავენ, რომ საქართველომ დიდი ხნის წინ განაცხადა, რომ ამ ფორმატით არ მუშაობს.
პოლიტოლოგი არა პოღოსიანი, ფორმატში შემავალი ქვეყნების წინააღმდეგობების გათვალისწინებით, ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნევს, რომ რომელიმე საკითხზე საერთო აზრს მიაღწიონ, მაგრამ ასევე არ გამორიცხავს, რომ რაიმე ეტაპზე ამ პლატფორმის საჭიროება გახდეს.
„პლატფორმის საჭიროება შეიძლება რაღაც მომენტში მართლაც აქტუალური იყოს, ჩვენ არ ვსაუბრობთ ხილულ მომავალზე, მაგრამ შორეულ მომავალში, როცა ახალი მსოფლიო წესრიგი კონსოლიდაციის ფაზაში შევა, იმ მომენტში შესაძლებელია ეს პლატფორმა იყოს პროდუქტიული და შეუძლია რეგიონში გარკვეული პრობლემების გადაჭრა“.
პლატფორმა „3+3“ 44-დღიანი ომის შემდეგ თურქეთის ინიციატივითა და მოსკოვის მხარდაჭერით ჩამოყალიბდა. საფუძველი იყო რეგიონული საკითხის გადაჭრის მიდგომა რეგიონში.
ირანიოლოგი არმენ ვარდანიანი სომხეთის მონაწილეობას ამ ფორმატში მიზანშეწონილად არ მიიჩნევს. მისი თქმით, პლატფორმაში შემავალი ქვეყნების რეალური მიზნები უფრო მეტია, ვიდრე თვალსაჩინოა.
„არანაირი სერიოზული მოლოდინი არ მაქვს. ვფიქრობ, რომ იმ ფორმატში მონაწილეობა სომხეთის ინტერესებში არ შედის, რადგან მასში შემავალ ქვეყნებს – რუსეთს, თურქეთს, ირანს და აზერბაიჯანს ერთი საერთო მიზანი აქვთ. დასავლეთის რეგიონიდან გაძევება და საკითხების საკუთარი ძალებით გადაწყვეტა და ეს ჩვენს ინტერესებში არ შედის, რადგან ამ რეგიონში დასავლეთის ძლიერი გავლენა სომხეთს აძლევს გაწონასწორებული პოლიტიკისა და მანევრირების შესაძლებლობას ბევრ საკითხში“.
სომხეთ-თურქეთის ურთიერთობების მოწესრიგების პროცესში სომხეთის სპეციალურმა წარმომადგენელმა რუბენ რუბინიანმა პროექტის „მშვიდობის გზაჯვარედინი“ ერთ-ერთ განხილვისას ხაზი გაუსვა „3+3“ ფორმატის მნიშვნელობას, ასევე სომხეთის მიერ განხორციელებული პროექტის განხორციელების ფარგლებში. რუბინიანის გამოსვლა სინქრონული თარგმანით.
„ჩვენ მიგვაჩნია, რომ ეს ფორმატი სასარგებლოა, რადგან ის ქმნის შესაძლებლობებს რეგიონული საკითხების განხილვისთვის. „მშვიდობის გზაჯვარედინის“ კონტექსტშიც ეს ფორმატი მნიშვნელოვანია, რადგან „მშვიდობის გზაჯვარედინი“ ჩვენს რეგიონს ეხება და ჩართული ქვეყნებიც ამ რეგიონიდან არიან და მეჩვენება, რომ ამ პროგრამის განხორციელება ჩვენი რეგიონის ყველა ქვეყნის ინტერესებიდან გამომდინარეობს“.
რეგიონის ყველა ქვეყანა საუბრობს საკომუნიკაციო არხების, მათ შორის, „შუა დერეფნის“ განბლოკვაზე, მაგრამ ისინი არ ხორციელდება, რადგან არსებობს გეოპოლიტიკური ინტერესები და წინააღმდეგობები. თურქეთი და აზერბაიჯანი რეგულარულად ხაზს უსვამენ, რომ რეგიონში პრობლემები უნდა მოგვარდეს. რუბინიანის თქმით, „სომხური გზაჯვარედინი“ „3+3“-ის საგამოცდო ქვაა.
პირველი შეხვედრა ამ ფორმატში გაიმართა მოსკოვში საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილეების დონეზე, ხოლო მეორე საგარეო საქმეთა მინისტრების დონეზე გასულ წელს თეირანში.
