ახალი სამხედრო წარდგინება ევროკავშირში. რას ეხება მთავრობის ახალი გადაწყვეტილება?
მთავრობის გადაწყვეტილებით სომხეთს ევროკავშირში სომხეთის წარმომადგენლობაში პირველად ეყოლება თავდაცვის საკიტხებით ატაშე. პროექტი თავდაცვის სამინისტრომ წარადგინა და ეფუძნება ევროკავშირთან თანამშრომლობის გაღრმავებას თავდაცვისა და უსაფრთხოების სექტორებში. თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, შეიქმნა ახალი ხელსაყრელი გარემო ევროკავშირის წევრ ქვეყნებთან უფრო მჭიდრო და ეფექტური სამხედრო თანამშრომლობისთვის.
თავდაცვის სამინისტროს წინადადება ეფუძნება სომხეთის ევროკავშირთან თანამშრომლობის გაღრმავებას თავდაცვის, უსაფრთხოებისა და სამხედრო სექტორებში. ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაციაში სომხეთის მისიასთან არსებული თავდაცვის ატაშე პარალელურად დაინიშნება სომხეთის თავდაცვის ატაშედ ევროკავშირში, ასევე ბელგიის სამეფოში სომხეთის თავდაცვის საკითხებით ატაშე. აღმასრულებელმა ხელისუფლებამ შესაბამისი მორიგი სხდომაზე მოუხსენებელი წესით მიიღო შესაბამისი გადაწყვეტილება. პროექტის დასაბუთების თანახმად, ეს ხელს შეუწყობს ინსტიტუციური კავშირების შემდგომ განვითარებას, ევროკავშირში თავდაცვის საკითხებზე ეფექტური მუშაობისთვის შექმნის შესაძლებლობას. კანონპროექტში ასევე ირკვევა, რომ სამხედრო ატაშე განახორციელებს სადამკვირვებლო ფუნქციებს.
„ევროკავშირში თავდაცვის საკითხებით ატაშე კოორდინაციას უწევს საერთაშორისო ორგანიზაციებთან სამხედრო და თავდაცვის თანამშრომლობას, წარმოადგენს სომხეთის თავდაცვის სამინისტროს და შეიარაღებულ ძალებს და ახორციელებს წარმომადგენლობით სამუშაოებს. სომხეთის თავდაცვის სამინისტროს დავალებით და საგარეო საქმეთა სამინისტროს შუამავლობით სამხედრო ატაშეს შეუძლია განახორციელოს სადამკვირვებლო ფუნქციები საერთაშორისო სამართლის ნორმების შესაბამისად“.
თავდაცვის სამინისტროს განცხადებით, ევროპული სამშვიდობო ფონდის ფარგლებში სომხეთისთვის მიწოდებულმა მხარდაჭერამ, ევროკავშირის კრიზისების მართვის მისიებში სომხეთის მონაწილეობის შესახებ მოლაპარაკებების დაწყებამ და სომხეთ-ევროკავშირის პარტნიორობის ახალ დღის წესრიგში უსაფრთხოებისა და თავდაცვის კომპონენტის მნიშვნელოვანმა გაფართოებამ შექმნა ხელსაყრელი პირობები ევროკავშირთან სამხედრო თანამშრომლობის განვითარებისთვის. გადაწყვეტილებაში ასევე ხაზგასმულია, რომ ბელგიასთან დაწყებულ სამხედრო თანამშრომლობას ასევე შეუძლია პოზიტიური როლი ითამაშოს სომხეთის თავდაცვისუნარიანობისა და მდგრადობის განვითარებაში გრძელვადიან პერსპექტივაში. თავდაცვის მინისტრი სურენ პაპიკიანი ბოლოს მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე შეხვდა ევროკავშირის წევრი ქვეყნების სამხედრო დეპარტამენტების ხელმძღვანელებს, მათ შორის ბელგიის სამეფოს თავდაცვის მინისტრს თეო ფრანკენს.
გასული წლის ივლისში ცნობილი გახდა, რომ სომხეთი ევროკავშირის მშვიდობის ფონდიდან პირველად მიიღებს 10 მილიონ ევროს. ცოტა ხნის წინ გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ევროკავშირი განიხილავს სომხეთს კიდევ 10 მილიონი ევროს არაშეტევითი დახმარების გამოყოფას. სტრუქტურის დასაბუთებით, ევროპის მშვიდობის ფონდის მხარდაჭერა მოკავშირეების დასაცავად ხდება. მედია საშუალებები იუწყებიან, რომ ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის საკითხებში წინადადება უკვე წარუდგინა ევროკავშირის საბჭოს. მან ჯერ საბჭოს, შემდეგ კი კავშირის წევრი 27 ქვეყნის დასტური უნდა მიიღოს.
უშიშროების საბჭოს მდივანმა არმენ გრიგორიანმა განაცხადა, რომ სომხეთი მუშაობს ერთ ქვეყანაზე დამოკიდებულების აღმოსაფხვრელად, მაგალითად, წარმოადგენს უსაფრთხოების სექტორში ევროკავშირის ქვეყნებთან თანამშრომლობას.
„ამჟამად სომხეთი იარაღს ყიდულობს საფრანგეთიდან, მიმართა EPF ევროპის სამშვიდობო ფონდს და ამ მხრივ ჩვენ ვაგრძელებთ წინსვლას. დარწმუნებული ვარ, რომ სომხეთის შესაძლებლობები ძალიან დიდია და ჩვენ შეგვიძლია გამოვიყენოთ ეს შესაძლებლობები“.
აზერბაიჯანმა გააკრიტიკა სომხეთის ეს პოლიტიკა. ამ ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჯეიჰუნ ბაირამოვმა განაცხადა, რომ „სომხეთის სამხედრო დახმარების გაწევა ნებისმიერი საბაბით ან სომხეთის სამშვიდობო პროცესიდან ევროკავშირის და ზოგიერთი წევრი სახელმწიფოს მფარველობით გამოყვანა ზიანს აყენებს სამხრეთ კავკასიაში მდგრადი მშვიდობის დამყარებას“.
აზერბაიჯანი ასევე სომხეთისგან ითხოვს უცხოელი დამკვირვებლების გაყვანას სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვრიდან. ეს საკითხი სამშვიდობო ხელშეკრულების ერთ-ერთ გადაუჭრელ პუნქტად რჩება. ერევანი სთავაზობს დამკვირვებლების გაყვანას მხოლოდ საზღვრის დელიმიტირებულ რაიონებში. გასულ კვირას პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა პარლამენტში განაცხადა:
„შემიძლია ვთქვა, რომ ამ ეტაპზე ამ საკითხზე შეთანხმების მიღწევა ვერ მოვახერხეთ“.
იანვრის ბოლოს, ევროკავშირის ელჩებმა ბრიუსელში დაამტკიცეს გადაწყვეტილება სომხეთში ევროკავშირის სამოქალაქო მისიის გახანგრძლივების შესახებ, ევროპელი დამკვირვებლები სომხეთის სასაზღვრო რეგიონებში კიდევ ორი წლით, 2027 წლის 19 თებერვლამდე დარჩებიან. ეს არის სომხეთში ევროკავშირის უსაფრთხოების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტი, განაცხადა პარლამენტის თავმჯდომარემ ალენ სიმონიანმა გასულ კვირას სომხეთ-ევროკავშირის საპარლამენტო პარტნიორობის კომიტეტის მე-4 სესიაზე.
„ევროკავშირმა გაახანგრძლივა თავისი სამოქალაქო მისიის ყოფნა სომხეთის საზღვრებთან კიდევ ორი წლით, რამაც აშკარად და მნიშვნელოვნად შეამცირა ინციდენტების რაოდენობა საზღვარზე და თავიდან აიცილა შესაძლო ესკალაციის რისკი“.
სომხეთ-ევროკავშირის ურთიერთობების ძირითად პუნქტებად ასევე განიხილება ვიზალიბერალიზაციის შესახებ დიალოგის დაწყება, „ევროპული სამშვიდობო მექანიზმის“ პროგრამაში ჩართვა და „სომხეთის ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესის დაწყების შესახებ“ კანონპროექტის პირველი მოსმენით მიღება.
