რა მიზანი აქვს თურქეთს უკრაინასა და რუსეთს შორის შუამავლის როლის შესრულებით? თურქოლოგი განმარტავს
თურქოლოგი რუბენ საფრასტიანი მიიჩნევს, რომ ყირიმს თურქეთისთვის დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს და თურქულ მხარეს არ სურს, რომ ის რუსეთის შემადგენლობაში შევიდეს, რაც კიდევ უფრო გაზრდიდა რუსეთის გავლენას შავი ზღვის აუზში, ამიტომ ანკარას სურს, რომ უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობისადმი მისი მიდგომა დოკუმენტირებული იყოს.
Armenpress-თან ინტერვიუში თურქოლოგმა, აკადემიკოსმა რუბენ საფრასტიანმა რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის მოგვარებაში თურქეთის შუამავლობის როლსა და ამ მისიით განპირობებულ თურქეთის სტრატეგიულ ამბიციებზე ისაუბრა.
„ბოლო წლებში თურქეთი ცდილობს, ყველა შესაძლო კონფლიქტში შემრიგებლური შუამავლის როლი შეასრულოს. ამ როლს თურქეთის ხელმძღვანელობა მსოფლიოში თურქეთის პრესტიჟის ამაღლების შესაძლებლობად მიიჩნევს და ეს არის ამჟამინდელი ხელმძღვანელობის ან თავად პრეზიდენტ ერდოღანის ყველაზე მნიშვნელოვანი ამბიცია და ოცნება. ის ძალიან ცდილობს, თურქეთი ობიექტურად უფრო გავლენიან ქვეყნად აქციოს, ვიდრე ის არის, ანუ თავზე მაღლა ახტეს, ამიტომ სხვადასხვა კონფლიქტში შუამავლობის მოთხოვნები სწორედ ამ მიზანს ემსახურება“, – თქვა საფრასტიანმა.
რაც შეეხება კონკრეტულ რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტს, თურქოლოგის თქმით, ერთი მხრივ, თურქეთის შუამავლობის ძალისხმევის წყალობით, ეს არის შესაძლებლობა, ამაღლდეს აღნიშნული ქვეყნის ავტორიტეტი, მით უმეტეს, რომ ახლა ერთ-ერთ უდიდეს კონფლიქტზე ვსაუბრობთ, შესაბამისად, შუამავალი ქვეყანაც დიდი საერთაშორისო ყურადღების ცენტრშია. მეორე მხრივ, თურქული მხარის როლი გარკვეულ საკითხებს წყვეტს, რომელთაგან ერთ-ერთი, მაგალითად, ის არის, რომ თურქეთი ცდილობს დოკუმენტირება გაუკეთოს უკრაინის ტერიტორიულ მთლიანობას, რადგან ყირიმს ანკარისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს.
თურქოლოგმა შეახსენა, რომ ეს ისტორიულად ასე იყო და თურქეთი რეგულარულად ახმოვანებს ყირიმთან დაკავშირებულ სტრატეგიულ ამბიციებს, აღნიშნავს კიდეც, რომ ყირიმი ადრე თურქეთის ტერიტორია იყო.
„თუმცა, არსებობს სხვა გარემოებებიც, რომლებიც გასათვალისწინებელია. ერთი მხრივ, თურქეთი უკრაინას სამხედრო დახმარებას უწევს და მეორე მხრივ, ის გვერდს უვლის დასავლეთის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებულ სანქციებს. თურქეთი უკრაინას არა მხოლოდ ბაირაქტარებით ამარაგებს, თუმცა ისინი დიდი რაოდენობით აღარ გამოიყენება, როგორც ადრე, რადგან სინამდვილეში მათ არ აქვთ ისეთი შესაძლებლობები, როგორც თურქული მხარე ადრე აცხადებდა. თუმცა, ანკარა კიევს სხვა იარაღითაც ამარაგებს. მეორე მხრივ, თურქეთი სარგებლობს იმით, რომ რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებია დაწესებული, ამიტომ თურქული კომპანიები დასავლეთში ყიდულობენ საქონელს, რომლის შესვლაც აკრძალულია რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე და ყიდიან მას რუსებზე, რითაც დიდ სარგებელს იღებენ. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თურქეთს განსაკუთრებული ურთიერთობები აქვს კონფლიქტის ორივე მხარესთან“, – თქვა ჩვენმა თანამოსაუბრემ.
იმ ფაქტზე მითითებით, რომ ყირიმის საკითხთან დაკავშირებით თურქეთის პოზიციის გაცნობიერებით, რაც აიძულებს რუსეთს ითანამშრომლოს თურქულ მხარესთან ან, უფრო მეტიც, გამოიყენოს თურქული პლატფორმა უკრაინასთან მოლაპარაკებებისთვის, საფრასტიანმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ აქ ძალიან მნიშვნელოვანია ის ნაბიჯები, რომლებსაც თურქეთი რუსეთის სასარგებლოდ დგამს.
„საქმე მხოლოდ სანქციების გვერდის ავლას არ ეხება. რუსეთს ზოგიერთ შემთხვევაში პირდაპირი ინტერესი აქვს ანკარასთან კარგი ურთიერთობების ქონაში. ის ფაქტი, რომ თურქეთი ერთადერთია ევროპაში, რომელმაც რუსეთისთვის საჰაერო სივრცე არ დაკეტა და რუსულ თვითმფრინავებს გარე სამყაროსთან სტამბოლის თავზე საჰაერო გზით აკავშირებენ, თავისთავად მოწმობს ურთიერთობების განსაკუთრებულ ხასიათზე. გავიხსენოთ ასევე 1936 წელს ხელმოწერილი მონტრეს ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც თურქეთი თავად წყვეტს, რომელ სამხედრო გემებს შეუძლიათ შავ ზღვაში შესვლა მის კონტროლს ქვეშ არსებული ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეების გავლით. ერთი მხრივ, ანკარა კრძალავს გარკვეული გემების შესვლას, რაც რუსეთისთვის სასარგებლოა, მაგრამ მეორე მხრივ, ის არ აძლევს რუსულ მხარეს საშუალებას, შავ ზღვაში დაკარგული სამხედრო გემები ახლით ჩაანაცვლოს“, – განმარტა თურქოლოგმა.
საფრასტიანის მოსაზრებით, რუსეთს გარკვეული დამოკიდებულება აქვს თურქეთზე და სწორედ ზემოხსენებული გარემოებებია მიზეზი, რის გამოც მოსკოვი თანხმდება თურქეთის შუამავლობაზე რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის მოგვარებაში.
რაც შეეხება იმას, თუ რამდენად გულწრფელია თურქული მხარის ნაბიჯები, ან ნამდვილად არის თუ არა ანკარა დაინტერესებული კონფლიქტის სწრაფი მოგვარებით, ჩვენმა თანამოსაუბრემ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ თურქეთი ნატოს გავლენიანი წევრია, ხოლო ევროპული ქვეყნები, რომლებიც ჩრდილოატლანტიკური ალიანსის ღერძს ქმნიან, არ არიან დაინტერესებულნი კონფლიქტის ისე მოგვარებით, რომ რუსეთს შესაძლებლობა მისცეს თავისი პოზიციები გაამყაროს.
„პირიქით, დასავლეთს სურს, რომ რუსეთი რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტიდან რაც შეიძლება დასუსტებული გამოვიდეს. თურქეთიც იგივე მიდგომას იზიარებს“, – დაასკვნა თურქოლოგმა.
