აღიარება, რომელმაც ქნესეთში კვლავ ვერ მოაღწია: Haaretz ბაქოს ფაქტორს ავლენს
ისრაელის მთავრობის გადაწყვეტილება სომხების გენოციდის აღიარების შესახებ კვლავ ძალაშია, თუმცა კანონპროექტი ქნესეთის დღის წესრიგში აღარ არის. ავტორიტეტული ისრაელის გაზეთი Haaretz ამტკიცებს, რომ პროცესი აზერბაიჯანის ზეწოლის გამო შეჩერდა. რა პოლიტიკური ინტერესები დგას ამ გადაწყვეტილების უკან?
ისრაელში სომხების გენოციდის აღიარების პროცესი, როგორც ექსპერტები რამდენიმე დღის წინ პროგნოზირებდნენ, შეჩერებულია. ავტორიტეტულმა ისრაელის გაზეთმა Haaretz-მა ამ თემას შეეხო და მიზეზად აზერბაიჯანის ჩარევა დაასახელა.
გაზეთი იხსენებს, რომ ივნისის ბოლოს ისრაელის მთავრობამ ერთხმად დაამტკიცა კანონპროექტი სომხების გენოციდის აღიარების შესახებ, რომელიც ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრმა გიდეონ საარმა წამოიწყო. თუმცა, სანამ ის ქნესეთში მოხვდებოდა და კანონად იქცეოდა, პროცესი შეჩერდა.
Haaretz-ის ცნობით, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის, ილჰამ ალიევის საგარეო პოლიტიკის მრჩეველი, ჰიქმეთ ჰაჯიევი, დაუკავშირდა ისრაელის პრემიერ-მინისტრ ბენიამინ ნეთანიაჰუს. ამის შემდეგ, ნეთანიაჰუს პირადი ჩარევით, კანონპროექტი პარლამენტის დღის წესრიგიდან ამოიღეს. თურქოლოგი რუბენ საფრასტიანი აღნიშნავს, რომ ამან შეიძლება რამდენიმე რამ გამოიწვიოს.
„თუ „ჰაარეცის“ გამოცემა მართლაც მართალია, მაშინ შემდეგი უნდა ვივარაუდოთ. ისრაელს გარკვეული დამოკიდებულება აქვს აზერბაიჯანზე. ეს ერთია. მეორე კი ის, თუ როგორი უნდა იყოს ეს დამოკიდებულება. ჩვენ ვიცით, რომ ისრაელმა აზერბაიჯანს საკმაოდ დიდი რაოდენობით იარაღი და საბრძოლო მასალა მიჰყიდა. ცხადია, რომ ჩემი აზრით, ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანი არ იყო ის, რომ ისრაელი დათანხმდა აზერბაიჯანის ამ მოწოდებას.“
მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთი და აზერბაიჯანი საჯაროდ ეწინააღმდეგებოდნენ ისრაელის მიერ სომხების გენოციდის აღიარებას, ბაქოს განცხადებას ამ საკითხთან დაკავშირებით შესამჩნევად უფრო დიპლომატიური ტონი ჰქონდა.
„1915 წლის მოვლენებთან დაკავშირებული ისტორიული ფაქტების დამახინჯება და რთული ისტორიული საკითხის პოლიტიკურ გადაწყვეტილებამდე დაყვანა მყარი სამართლებრივი ან სამეცნიერო საფუძვლის გარეშე მიუღებელია. ჩვენ მოვუწოდებთ ისრაელის მთავრობას, გადახედოს ამ გადაწყვეტილებას“, – ნათქვამია განცხადებაში.
ბევრმა ანალიტიკოსმა ისრაელის განზრახვა, აღიაროს სომხების გენოციდი, თურქეთისადმი პოლიტიკურ გზავნილად მიიჩნია. ბოლო წლებში ანკარამ არაერთხელ დაახასიათა ისრაელის ქმედებები ღაზაში, როგორც გენოციდი. ამიტომ, ზოგიერთმა ექსპერტმა ისრაელის მთავრობის გადაწყვეტილება ამ კონტექსტში განიხილა.
თუმცა, აზერბაიჯანმა, რომელსაც სტრატეგიული ურთიერთობები აქვს როგორც თურქეთთან, ასევე ისრაელთან, „ჰაარეცის“ ცნობით, სცადა თელ-ავივის ამ ნაბიჯის გადადგმის თავიდან აცილება. რუბენ საფრასტიანი მიიჩნევს, რომ ისრაელის აზერბაიჯანზე დამოკიდებულებაში კიდევ ერთი ფაქტორია, რომელიც ირანს უკავშირდება.
„უნდა ვივარაუდოთ, რომ აზერბაიჯანი ისრაელისთვის მნიშვნელოვანია იმ გაგებით, რომ აზერბაიჯანი ისრაელისთვის თავისი ტერიტორიის მიწოდებით ირანთან დაკავშირებულ შესაძლებლობებს ქმნის. კონკრეტულად ვერ ვიტყვი, რა არის ეს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ისრაელი პირდაპირ არის დაინტერესებული იმით, რომ აზერბაიჯანმა გააგრძელოს ის, რაც აქამდე გააკეთა ან მისცეს მას ამის გაკეთების უფლება“.
„ჰაარეცი“ გვახსენებს, რომ CNN-მა ივნისში გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ირანის წინააღმდეგ თებერვალში დაწყებული ომის დროს ისრაელის ძალები ასევე მოქმედებდნენ აზერბაიჯანის ტერიტორიიდან. გარდა ამისა, აღნიშნულია, რომ დღეს ბაქო თელ-ავივის ერთ-ერთი მთავარი ენერგეტიკული პარტნიორია. ისრაელის ნავთობის მოხმარების მნიშვნელოვანი ნაწილი აზერბაიჯანიდან მარაგდება. ისრაელის გაზეთმა ასევე შეგვახსენა, რომ აზერბაიჯანი წლების განმავლობაში ყიდულობდა ისრაელის იარაღსა და სამხედრო ტექნოლოგიებს, რომლებიც დიდი ეფექტურობით გამოიყენეს 44-დღიან ომში. რუბენ საფრასტიანი აღნიშნავს, რომ ამ ყველაფერმა ერთდროულად იმოქმედა ისრაელზე, რომ დამორჩილებოდა აზერბაიჯანის მოწოდებას.
ისრაელის საგარეო საქმეთა მინისტრმა საარმა უარყო Haaretz-ის ბრალდებები და მედიასაშუალებას განუცხადა: „არსებობს მთავრობის გადაწყვეტილება [გენოციდის აღიარების შესახებ] და ის ერთხმად იქნა მიღებული… ის არ შეიცვლება და ეს მნიშვნელოვანი და ისტორიული ფაქტია“.
თუმცა, კანონპროექტი პრაქტიკულად აღარ არის ქნესეთის დღის წესრიგში. ის პარლამენტის შესვენების წინ გაიწვიეს და აღიარების საკითხი განუსაზღვრელი ვადით გადაიდო. ამ სიტუაციის შემდეგ, რამდენად რეალურია, რომ ისრაელი უახლოეს მომავალში კვლავ დააბრუნებს სომხების გენოციდის აღიარების საკითხს პარლამენტის დღის წესრიგში და რა გავლენა შეიძლება იქონიოს ამ პროცესზე?
თურქოლოგი რუბენ საფრასტიანი იხსენებს თავის პროგნოზს, რომ ქნესეთი არასდროს მიიღებს სომხების გენოციდის აღიარების შესახებ რეზოლუციას, თუმცა ისრაელმა შეიძლება დროდადრო ეს საკითხი საზოგადოებას წარუდგინოს.
„ისრაელი სომხების გენოციდის აღიარების საკითხს იყენებს თურქეთთან მიმართებაში ე.წ. გეოპოლიტიკური მიზნებისთვის. რათა როგორმე დაუპირისპირდეს თურქეთის ანტიისრაელურ რიტორიკას“.
შემთხვევითი არ არის, რომ ისრაელის მთავრობის გადაწყვეტილება ოფიციალურად არ გაუქმებულა, მაგრამ სომხების გენოციდის აღიარება ფაქტობრივად გაყინულია. რუბენ საფრასტიანი დარწმუნებულია, რომ თურქეთსა და ისრაელს შორის ე.წ. რიტორიკული ომი გაგრძელდება და შესაძლოა, კიდევ უფრო გამწვავდეს. თუმცა, ის არ ფიქრობს, რომ საკითხი შეიძლება გაგრძელდეს.
