ზესახელმწიფოებს აქვთ შესაძლებლობა, გააძლიერონ თავიანთი ხელსაყრელი პოზიციები სამხრეთ კავკასიაში. ანალიტიკოსმა შეაფასა სიტუაცია
პოლიტოლოგი არმენ პეტროსიანი მიიჩნევს, რომ სამხრეთ კავკასიაში, მიუხედავად იმისა, რომ ზესახელმწიფოებს შორის აშკარა კონკურენცია, თუნდაც კონფლიქტია, მათ მაინც აქვთ შესაძლებლობა, გააძლიერონ თავიანთი ხელსაყრელი პოზიციები რეგიონში.
„Armenpress“-თან ინტერვიუში არმენ პეტროსიანმა დეტალურად ისაუბრა ვაშინგტონის სამიტის შემდეგ სამხრეთ კავკასიაში შექმნილ გეოპოლიტიკურ სიტუაციაზე და ამ კონტექსტში ზესახელმწიფოების ინტერესების გაერთიანების შესაძლებლობაზე.
„მიუხედავად იმისა, რომ ამჟამად რეგიონში ზოგადი განბლოკვის პროცესში ჩართულ აქტორებს შორის სულ მცირე კონკურენცია ან, მაქსიმუმ, კონფლიქტია, ამჟამინდელი რეალობა საშუალებას გვაძლევს, ფხიზლად იქნეს შეფასებული შესაძლებლობები, რომ გაძლიერდნენ უფრო ხელსაყრელ პოზიციებზე ამჟამინდელ სიტუაციაში გარკვეული ორმხრივი ინტერესების აღიარების თვალსაზრისით. აშკარაა, რომ ამჟამინდელ კონკურენციაში აშშ-მ შეძლო „მხედრით ნაბიჯის“ გადადგმა და ყველა კონკურენტს გაუსწრო 2020 წლიდან რეგიონში განხილული განბლოკვის პროცესში“, – აღნიშნა პეტროსიანმა.
მისი დაკვირვებით, აშშ-ს კონკურენტებს შორის იყვნენ როგორც მოწინააღმდეგეები რუსეთისა და ირანის სახით, ასევე პარტნიორები თურქეთისა და ევროკავშირის სახით. მიუხედავად იმისა, რომ ამ უკანასკნელებმა ასეთი სერიოზული და მასშტაბური განაცხადი არ შეიტანეს ჩართულობაზე, ისინი სულ მცირე აქტიურად უწევდნენ პოპულარიზაციას რეგიონის განბლოკვის იდეას. ანალიტიკოსის აზრით, აშშ-მ რეალურად მიაღწია შეთანხმებას, რამაც მას საშუალება მისცა, ყველაზე მნიშვნელოვანი როლი ეთამაშა განბლოკვის პროცესში აზერბაიჯანისა და სომხეთისთვის მისაღები შეთანხმების საფუძველზე.
„ასეთ პირობებში, რუსეთს, ირანს, თურქეთს და სხვა დაინტერესებულ აქტორებს, რომლებსაც არ შეეძლოთ პროცესის მხოლოდ მათი ინტერესების სფეროში წარმართვა პოლიტიკურ-დიპლომატიურ დონეზე, არაფერი დარჩენიათ გარდა იმისა, რომ შეეგუონ არსებულ რეალობას და შეეცადონ უზრუნველყონ, სულ მცირე, საკუთარი თავისთვის ორმხრივად მომგებიანი სიტუაცია. მაგალითად, ამ შემთხვევაში, ირანისთვის ერთ-ერთი მთავარი და მნიშვნელოვანი ფაქტორია აშშ-ის სამხედრო ყოფნის გამორიცხვა, თუნდაც მხოლოდ ფორმალურად, დე იურე და დე ფაქტო ყოფნის გამორიცხვა“, – აღნიშნა ჩვენმა თანამოსაუბრემ.
პეტროსიანმა დასძინა, რომ მეორე მნიშვნელოვანი ფაქტორია პროცესის მხარდაჭერა, რომელიც დაფუძნებულია ადრე გამოცხადებულ ოთხ მთავარ პრინციპზე: ტერიტორიული მთლიანობა, იურისდიქცია, სუვერენიტეტი და ორმხრივობა, რადგან სწორედ ასეთი პრინციპების დაცვით შეუძლია ირანს ამ პროცესიდან პირდაპირი სარგებელი მიიღოს, აღადგინოს გაცილებით მომგებიანი რკინიგზა და საავტომობილო კავშირები სომხეთთან და, სომხეთის გავლით, შავი ზღვის რეგიონთან და რუსეთთან.
„ირანული მხარე, დიდი ალბათობით, შეეცდება ამ ლოგიკით იმოძრაოს პოზიტიური დღის წესრიგის პირობებში. რა თქმა უნდა, არ შეიძლება გამორიცხული იყოს გარკვეული ქმედებები, რომლებიც მიზნად ისახავს განბლოკვის პროცესის მაქსიმალურად შეფერხებას და რომლებიც ფარული ხასიათის იქნება, რადგან ობიექტურად უნდა აღინიშნოს, რომ რეგიონული განბლოკვა და წინა ინფრასტრუქტურული სიტუაციის ცვლილებები არანაირად არ შეიძლება გამომდინარეობდეს არც ირანის, არც საქართველოს და არც რუსეთის ინტერესებიდან“, – თქვა პეტროსიანმა.
მან შეახსენა, რომ აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე კონფლიქტი სხვადასხვა ქვეყანამ გამოიყენა საკუთარი ინტერესების წინსვლისთვის. მაგალითად, ირანი აზერბაიჯანსა და ნახიჩევანს შორის ექსკლუზიური არხის უზრუნველყოფით, საქართველო აზერბაიჯანს, თურქეთსა და ევროპას შორის ენერგეტიკული და სატრანსპორტო ხიდის როლის შესრულებით და რუსეთი სომხეთ-აზერბაიჯანის კონფლიქტის ყოვლისმომცველი გამოყენებით.
„ამიტომ, სულ მცირე, ლატენტურ დონეზე, სანამ გეოპოლიტიკური სიტუაცია გაურკვეველი რჩება, ზოგიერთი ზესახელმწიფო შეეცდება ხელი შეუშალოს განბლოკვის პროცესს. მაგრამ თუ ეს პოლიტიკა წარუმატებელი იქნება, ისინი შეეცდებიან მაქსიმალური სარგებლის მიღებას. კერძოდ, რუსეთი შეეცდება გამოიყენოს თავისი შეზღუდული ინსტრუმენტები. ეს არის სომხეთის წევრობა ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში, რაც გულისხმობს აღნიშნული ორგანიზაციის პროცედურებისა და სამართლებრივი გადაწყვეტილებების გათვალისწინებას, განსაკუთრებით სასაზღვრო და საბაჟო საკითხებში. მეორეა სომხეთის რკინიგზის მართვის გარემოება, რომლის გამოყენებასაც რუსული მხარე ასევე შეეცდება თავისი ინტერესების სასარგებლოდ და ამით გავლენა მოახდინოს განბლოკვის პროცესზე“, – დააზუსტა პოლიტოლოგმა.
პეტროსიანის თქმით, დიპლომატიურ დონეზე ყველა ძალისხმევა მიმართულია ნებისმიერი ნეგატიური განვითარების თავიდან ასაცილებლად და თუ ეს პოლიტიკა წარუმატებელი იქნება, მაშინ მომავალში პროცესზე გავლენის მოხდენის შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად შეიზღუდება.
რუსეთისა და ირანის ექსპერტულ წრეებში გავრცელებულ მოსაზრებაზე დაყრდნობით, რომ „ტრამპის გზის საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისკენ“ ინიციატივის ეკონომიკური კომპონენტი შესაძლოა გარკვეულ მომენტში პოლიტიკურ კომპონენტად გარდაიქმნას, რაც რეგიონში ამერიკული მხარის ძლიერ ყოფნას უზრუნველყოფს, პეტროსიანმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ზემოხსენებული ინიციატივა ობიექტურად ჯერ კიდევ საკმაოდ გაურკვეველ მდგომარეობაშია, რადგან დეტალური განხილვების არსებობის შემთხვევაშიც კი, ისინი სულ მცირე… საჯაროდ ცნობილი არ არის.
„ამიტომ, დეტალების გამოაშკარავების შემდეგ შესაძლებელი გახდება იმის გაგება, თუ რა სახის ჩართულობა ექნება შეერთებულ შტატებს და რა ინსტრუმენტებს გამოიყენებს ამ საკმაოდ რთულ გარემოში თავისი ჩართულობის დასაცავად და საკუთარი ინტერესების წინ წასაწევად. გაურკვევლობა ძალიან დიდია, ამიტომ რეგიონული და გეოპოლიტიკური სიტუაცია უაღრესად მნიშვნელოვანია. სანამ გლობალური რბოლის გარემო არ გაირკვევა, თამაშის ყველანაირი წესი მისაღები იქნება. სხვადასხვა რეგიონში კონფლიქტების სამხედრო ინსტრუმენტებით გააქტიურების ალბათობა გაცილებით მაღალია, ვიდრე პოლიტიკური და დიპლომატიური ძალისხმევის კომბინაცია, ამიტომ გლობალური გაურკვევლობა ჯერ არ გვაძლევს მკაფიო პროგნოზების გაკეთების საშუალებას“, – დაასკვნა პოლიტოლოგმა.
