სომხეთ-რუსეთის პოლიტიკურ ურთიერთობებში დაძაბულობამ გავლენა მოახდინა ეკონომიკურ ურთიერთობებზეც, რამაც ბოლო წლების განმავლობაში უპრეცედენტო სიტუაცია შექმნა. ამის შესახებ Factor TV-სთან ინტერვიუში განაცხადა ეკონომისტმა და ანალიტიკური ცენტრის „Access“-ის ხელმძღვანელმა ჰაიკაზ ფანიანმა, როდესაც სომხურ საქონელზე რუსული მხარის შეზღუდვებსა და გაზის ფასების შესაძლო გადახედვასთან დაკავშირებულ მოვლენებზე ისაუბრა.
„არსებითად, ბოლო წლებში ჩვენ ვხედავთ სომხეთსა და რუსეთს შორის უპრეცედენტოდ დაძაბულ ეკონომიკურ სიტუაციას, რაც სხვადასხვა ფორმით გამოიხატება, მათ შორის ექსპორტთან დაკავშირებულ საკითხებში. სომხურ საქონელზე და ასევე თევზის პროდუქტებზე გარკვეული ფიტოსანიტარიული შეზღუდვებია დაწესებული, ბრენდისა და მინერალური წყლის ეპიზოდური შეზღუდვების გამოკლებით“, – აღნიშნა ეკონომისტმა.
მიმდინარე დაძაბულობის მიუხედავად, ფანიანი პროგნოზირებს, რომ უახლოეს მომავალში გარკვეული დეესკალაცია მოხდება, რადგან ეკონომიკური კავშირები რუსეთის სომხეთზე გავლენის ბოლო ინსტრუმენტად რჩება.
„მომდევნო კვირებში ჩვენ, ფაქტობრივად, დეესკალაციის ცალკეულ ელემენტებს ვიხილავთ, რადგან თავად რუსეთიც დაინტერესებულია სომხეთთან ეკონომიკური ურთიერთობების შენარჩუნებით, რადგან ეს ერთადერთი დარჩენილი ეკონომიკური ბერკეტია, ერთადერთი ბერკეტი, რომლითაც რუსეთს შეუძლია თავისი გავლენა გაავრცელოს სომხეთზე. ამიტომ, ურთიერთობები დეესკალაციის მიმართულებით უნდა წარიმართოს. ვფიქრობ, საკმაოდ მაღალია ალბათობა იმისა, რომ მომდევნო თვეებში ამ საქონლის მნიშვნელოვან ნაწილს რუსეთში ექსპორტის უფლება მიეცემა.“
ფანიანის თქმით, ამ ეტაპზე სომხეთ-რუსეთის ეკონომიკურ ურთიერთობებში ყველაზე რეალური რისკი გაზის ფასის შესაძლო გადახედვაა. მან გაიხსენა 2013 წლის შეთანხმება, რომლითაც გაზის სექტორი ფაქტობრივად მთლიანად რუსულ მხარეს გადავიდა, რაც სომხეთს რუსული გაზის გამოყენებას ავალდებულებს. „თუ სომხეთი ევროპული ინტეგრაციისკენ ნაბიჯების გადადგმას გააგრძელებს, რუსეთმა შეიძლება გადახედოს სომხეთისთვის გაზის ფასს. თუ ფასი ათას კუბურ მეტრზე 350 დოლარი გახდება, წელიწადში დამატებით დაახლოებით 400 მილიონი დოლარის დახარჯვა მოგვიწევს, რაც ჩვენი ეკონომიკისთვის საკმაოდ ხელშესახები თანხაა. ეს უკვე ჩვენი მშპ-ს დაახლოებით 1.3 პროცენტის ეკვივალენტური თანხაა.“
ეკონომისტის აზრით, ევროკავშირსა და ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირს შორის არჩევანი წმინდა ეკონომიკური კი არა, გეოპოლიტიკური და ცივილიზაციურია. მან პარალელები გაავლო 90-იანი წლების დამოუკიდებლობასთან, როდესაც ქვეყანა გრძელვადიანი სუვერენიტეტის გულისთვის ხანმოკლე გაჭირვებაში გადავიდა. „კითხვა გეოპოლიტიკურ ორიენტაციას ეხება და აქ ეკონომიკა უბრალოდ მის შედეგებს ეხება. აშკარაა, რომ ევროპული გზის არჩევა გარკვეულ გართულებებს შეუქმნის ჩვენს ეკონომიკას. თუმცა, ეს არ ნიშნავს, რომ თუ, მაგალითად, დანაკარგები გვექნება, მაშინ არ უნდა ავირჩიოთ ევროპული ინტეგრაციის გზა. მე თვითონ წარმომიდგენია დასავლური ცივილიზაციის ოჯახში ყოფნა, ანუ სომხეთი დასავლური სამყაროს ნაწილია და ამ მხრივ, დანაკარგებსაც კი, რასაც ჩვენ, ჩვენი მოსახლეობა, ჩვენი საზოგადოება განვიცდით, გარკვეული დანაკარგები უნდა ჰქონდეს. ეს იგივეა, რაც 90-იანი წლების დასაწყისში, დამოუკიდებლობას თავისი ფასი ჰქონდა. სამხრეთ კავკასიის რკინიგზის კონცესიური მართვის შესაძლო ცვლილებაზე საუბრისას, ფანიანმა აღნიშნა, რომ წლის ბოლომდე ხელშესახებ ნაბიჯებს ელის და რომ რუსული მხარისთვის ყველაზე მისაღები ალტერნატივა შეიძლება ყაზახური კომპანია იყოს. „მომდევნო თვეებში ველოდები, რომ ჩვენი ხელისუფლება უფრო აქტიური იქნება. ვფიქრობ, რომ წლის ბოლომდე შეიძლება გარკვეული ხელშესახები ნაბიჯები გვქონდეს. ვფიქრობ, ყველაზე რეალისტური ვარიანტი ყაზახეთია.“ „ეს მათთვის „უმცირესი ბოროტებაა“, რადგან ჩვენი მთავრობა, არსებითად, უმცირესი წინააღმდეგობის გზის არჩევას ცდილობს, რადგან შეიძლებოდა ალტერნატივებიც ყოფილიყო – ჩვეულებრივი გერმანული ან იტალიური რკინიგზა, მაგრამ რუსეთისთვის ნაკლები ზიანის მიყენების სურვილი იმ ფაქტს იწვევს, რომ პოტენციური ოპერატორი ყაზახური იქნება“, – დაასკვნა ჰაიკაზ ფანიანმა.
